Schrijver in bloemkoolveld

Het thema van de boekenweek dit jaar, 'Panorama Nederland', is niet door alle literaire uitgevers even enthousiast ontvangen. 'Wat moeten wij daar nou mee', reageerden sommigen, 'een schrijver in een bloemkoolveld neerzetten?' Joost Nijsen van Podium haalt er zijn schouders over op. 'Of mijn hele fonds valt eronder, of geen één van mijn boeken.' Uitgeverij Van Oorschot verwoordt het in haar voorjaarsaanbieding nog wat ironischer: 'Het thema van de boekenweek 1998 kan op zoveel manieren geïnterpreteerd worden, dat bijna alle boeken uit ons fonds er onder vallen.'

De afgelopen jaren was bij provinciale boekhandels nog wel eens de klacht te horen dat de boekenweekthema's door de Randstad werden gedomineerd. Tegen die achtergrond kan 'Panorama Nederland', begin deze week gepresenteerd in het Amsterdamse Okura hotel, als een goedmakertje worden gezien: het is een thema waar boekhandels ook op lokaal niveau makkelijk een draai aan kunnen geven. Prompt kondigde de Bijenkorf vorige week een geheel ander thema aan voor haar eigen literaire boekenmaand, maart: 'de joodse traditie in de literatuur', een onderwerp dat boekeninkoper Peter Brinkers van het warenhuis 'interessanter' vond dan 'Panorama Nederland'.

Het probleem van de stichting Collectieve Propaganda voor het Nederlandse Boek (CPNB), die betaald wordt door de Nederlandse uitgeverijen en boekhandels, is dat het een allemansvriend moet zijn. Een thema dient breed gedragen te worden en dus moet directeur Henk Kraima zorgvuldig manoeuvreren tussen de belangen en opvattingen van uitgeverijen en boekhandels. Koos men in 1994 voor een thema (poëzie) waarvan boekhandels zich afvroegen of het wel genoeg verkocht? Prompt volgde er in 1995 een onderwerp (de Tweede Wereldoorlog) waarbij deze vrees niet meer zou bestaan. Is de auteur van het boekenweekgeschenk dit jaar afkomstig uit de stal van Nijgh & Van Ditmar? Dan kan hij volgend jaar bezwaarlijk opnieuw uit dat huis gerecruteerd worden, anders gaan de concurrenten steigeren. Wie de afgelopen vijf boekenweekauteurs op een rijtje zet, ziet dat de uitgeverijen keurig afwisselen: Grunberg-Nijgh & Van Ditmar, Dorrestein-Contact, Van Dis-Meulenhoff, De Winter-Bezige Bij en Haasse-Querido.

Naast kwaliteit en uitgeverij spelen ook andere factoren mee bij de selectie van boekenweekauteurs. Een voormalig lid van de adviesgroep voor het literaire boek (samengesteld uit uitgevers en boekhandelaren) waarmee Kraima eens in de anderhalf, twee jaar over het thema praat, onderstreept dat een auteur ook promotable moet zijn. 'F.B. Hotz is een erg goede schrijver, maar hij zal nooit het boekenweekgeschenk schrijven. Want die man komt de deur niet uit. De CPNB bedenkt toch van tevoren of een auteur geschikt is voor het geven van interviews, voor televisie-optredens, want hij moet ook op promotietournee door het land.'

Kraima ontkent dit. 'W.F. Hermans heeft niets gedaan ten tijde van zijn boekenweekgeschenk, en Claus heel weinig.' Maar, kun je hier tegenin brengen, dat zijn ook zulke bekende schrijvers dat ze nauwelijks meer gepromoot hoeven te worden. Doet er niets toe, vindt Kraima. 'We zouden bij wijze van spreken Frida Vogels kunnen vragen. Voor mij staat voorop dat de auteur in staat is een goed boek te schrijven.' De bottleneck ligt wat hem betreft eerder bij de beschikbaarheid van de auteur in kwestie. 'Met W.F. Hermans was ik al vanaf 1986 bezig voordat hij uiteindelijk wilde en kon meedoen. Adriaan van Dis hadden we ook al eerder gesproken, maar die zei: zolang ik op televisie ben, doe ik het niet. Vervolgens hebben we gewacht tot hij niet meer op televisie was.'