Fossiele sponzen breken door magische tijdgrens

ROTTERDAM, 6 FEBR. Twee teams van paleontologen hebben in fosfaatrijk gesteente in Zuid-China uitstekend geconserveerde fossielen gevonden van dieren die naar schatting 570 miljoen jaar oud zijn. Daarmee is een magische tijdgrens doorbroken. Het gaat om microscopische sponzen, algen en embryo's van complexere dieren zo groot als zandkorrels die net als de mens tweezijdig symmetrisch zijn. De vondsten, die een nieuw venster openen op de oudste evolutiestadia binnen het dierenrijk, zijn gepubliceerd in de wetenschappelijke tijdschriften Nature en Science.

Volgens de gangbare theorie vond 540 miljoen jaar geleden in de evolutie de 'Cambrische explosie' plaats. In korte tijd nam de rijkdom aan meercellige soorten dieren en planten enorm toe, wat blijkt uit gevonden fossiele resten. Paleontologen zijn ervan overtuigd dat daarvan voorlopers moeten bestaan, maar de periode vóór de uitbarsting was tot nu toe in nevelen gehuld. In ouder gesteente kwamen geen meercellige dieren voor. De redenering was dat deze levensvormen te teer zijn om in fossielen bewaard te blijven.

Taiwanese, Chinese en Amerikaanse onderzoekers hebben hierin verandering gebracht. In een mijn in de geologische Doushantuo-formatie, in de Chinese provincie Guizhou, waren eerder in fosfaatrijk gesteente van circa 570 miljoen jaar oud zeer goed geconserveerde algen aangetroffen, gevangen in bezinksel in wat eens zee was. Nadat in vergelijkbare rotsen elders in China en in Siberië vorig jaar microscopische embryo's van 530 miljoen jaar oud waren gevonden, was de verleiding groot ook in oudere formaties naar complexere levensvormen op zoek te gaan.

Nadere inspectie van de Doushantuo-vondsten bracht aan het licht dat wat eerder als 'algen' bestempeld was in werkelijkheid dieren en embryo's betrof. Een Taiwanees-Chinese onderzoeksgroep ontdekte dat bolletjes, in grootte variërend van 0,15 tot 0,75 millimeter, restanten van sponzen waren, inclusief kenmerkende skeletnaaldjes. Sponzen behoren tot de oudste meercellige levensvormen.

Amerikaans-Chinese collega's vonden in hetzelfde materiaal overblijfsels van embryo's van vergelijkbare grootte, bestaande uit één, twee, vier, acht of nog meer cellen. Het viercellige stadium bleek strikt volgens een regelmatig viervlak (tetraëder) gerangschikt. Dat wijst op een tweezijdige (bilaterale) symmetrie, kenmerkend voor een aanzienlijk complexere levensvorm dan sponzen. Daarmee is dit pre-Cambrische leven van groot belang voor ons begrip van de oorsprong der dieren.