Beierse 'super-Edi' laat niet met zich sollen

De Beierse minister-president Edmund Stoiber is een luis in de pels van bondskanselier Helmut Kohl. Op verkiezingstournee met de Beierse Alpenkoning, die zich graag opwerpt als het geweten van Duitsland.

HOF, 6 FEBR. In Nederland kennen ze hem amper. Maar Edmund Stoiber, de minister-president van het Zuid-Duitse Beieren, heeft al zijn hoop gevestigd op de Lage Landen. Vooral op de Nederlander Wim Duisenberg, de solide bankier, die de euro moet redden.

“Uiteraard moet Duisenberg voorzitter worden van de Europese Centrale Bank”, zegt Stoiber in een gesprek. Hij staat breeduit in de Vrijheidshal van Hof, tijdens een rondreis door het dik besneeuwde Oberfranken, de armste uithoek van Noord-Beieren. 'Super-Edi op tournee', schrijft de lokale krant.

Twee dagen reist de premier door de regio. Hij bezoekt fabrieken, boerderijen, ziekenhuizen en scholen om te horen wat de Beiers bezighoudt: hun baan en de euro.

De minister-president laat geen spoor van twijfel merken. Bij de beoordeling van de landen die mogen meedoen aan de Economische en Monetaire Unie vindt Stoiber de mening van Duisenberg “doorslaggevend”. De Nederlander leidt het Europees Monetair Instituut (EMI) in Frankfurt, de voorloper van de Europese Centrale Bank. Eind deze maand toetst het EMI welke landen hun economie op orde hebben en aan de criteria voldoen.

Stoiber: “Als Duisenberg en de Bundesbank het groene licht geven, weegt dat bij mijn eigen besluit zwaar mee. Hebben zij twijfels, dan ontstaat natuurlijk een nieuwe situatie.” Net als Duitsland heeft Nederland een solide munt, zegt Stoiber, “Daar heeft iedereen hard voor gewerkt. Zo'n munt, of het de mark is of de gulden, geef je niet zomaar cadeau.”

Stoiber (56) is sinds 1993 minister-president van Beieren, de grootste Duitse deelstaat, met twaalf miljoen inwoners. Zijn politieke carrière begon hij in 1974 als afgevaardigde voor de CSU (Christelijk Sociale Unie) in het parlement. Vier jaar later werd hij de rechterhand van de toenmalige Beierse leider, de conservatieve Franz Josef Strauss.

De bijnaam 'pitbull van de CSU' heeft Stoiber te danken aan de periode dat hij algemeen-secretaris was van de partij. Toen al profileerde hij zich als een vlijmscherp politicus, die op het politieke toneel niet met zich liet sollen.

De 'Alpenkoning' van Beieren wordt Stoiber genoemd, sinds hij zich ontpopte als een luis in de pels van bondskanselier Helmut Kohl. Vanaf zijn 'Staatskanzlei' in München schiet de CSU-politicus regelmatig vuurpijlen af op Bonn. Of het nu gaat om de invoering van een vignet voor de Autobahn, het kruisbeeld in de klas, het verzet tegen abortus of de invoering van de euro: het katholieke Beieren voert een eigenzinnige politiek.

Zijn standvastigheid, zijn onophoudelijke ijver, zijn snelle verstand en zijn vermogen om in korte tijd de meest uiteenlopende kennis te vergaren, hebben Stoiber tot een gerespecteerd politicus gemaakt. Alom wekt zijn welvarende deelstaat bewondering, omdat die de sprong heeft gemaakt van een agrarische naar een high-tech-regio: Beieren, het 'Silicon Valley' van Duitsland.

De Beierse minister-president lijkt vaak op een 'heimelijke' oppositieleider, ook al is zijn CSU de zusterpartij van Kohls CDU en regeert zij mee in Bonn. Graag werpt Stoiber zich op als het geweten van Duitsland. Afgelopen zomer waagde hij het de strijd aan te binden met de bondskanselier over diens lievelingsthema, de euro.

Met veel aplomb kondigde Stoiber aan dat Beieren in de Bondsraad (de Eerste Kamer) tegen de komst van de Europese munt zou stemmen als Duitsland niet exact aan de stabiliteitscriteria voldoet. Daarmee doorbrak hij het 'discussieverbod' dat de kanselier voor de euro had afgekondigd.

Onder het motto '3,0 is 3,0' - het criterium voor het overheidstekort - manifesteerde de Beierse minister-president zich als een opvallende eurocriticus. Tot ergernis van de kanselier. Stoibers beschuldiging dat Kohl met zijn volhardende eurokoers de toekomstige verkiezingswinst voor CDU en CSU in gevaar bracht, maakte de sfeer er tussen Bonn en München niet beter op. Uiteindelijk droeg Stoiber er met zijn gehamer op 3,0 toe bij dat de discussie over het afzwakken van de criteria verstomde.

In de Vrijheidshal in Hof haalt Stoiber de hand door het spierwitte haar en drukt hij zijn bril stevig op de neus. “Denk niet dat Beieren tégen de euro is”, zegt hij ernstig. “Een stabiele euro kan wezenlijk bijdragen aan het samengroeien van Europa. Maar ik wil de risico's niet verhullen. Alle deelnemers moeten hun economie en sociale systemen op orde hebben, anders ontstaan grote problemen.”

Met spanning kijkt Stoiber uit naar de economische rapportcijfers die deze maand bekend worden gemaakt, voordat de Europese regeringsleiders op 2 en 3 mei beslissen wie er mag meedoen.

“Het is van doorslaggevend belang wie er uiteindelijk in de monetaire unie komt”, zegt hij. De economische situatie in de verschillende landen loopt tenslotte nogal uiteen. Vooral de extreem hoge schulden van Italië en België vormen volgens hem een risico voor de monetaire unie. “Ik wil precies weten hoe landen die een twee keer zo hoge staatsschuld hebben als vereist, deze last de komende jaren willen verminderen. Nu is de rente laag, maar gaat die stijgen, dan komen deze landen in ernstige moeilijkheden. Dat treft ook de andere deelnemers aan de euro. Tegen die tijd zal men zich mijn kritische opmerkingen nog wel eens voor de geest halen.”

Een mager meisje van de schoolradio uit Hof heeft ook een vraag voor de premier. Ze kijkt op het lijstje dat haar klas heeft meegegeven. “Hoe wilt u de angst voor de euro wegnemen?” Stoiber, heel serieus: “We moeten wijzen op de kansen, maar mogen de risico's niet verdoezelen. Door de risico's te kennen kun je ze verminderen. Wij Beiers zetten ons in voor een stabiele euro, de CSU, minister van Financiën Waigel en ik.”

De minister-president is zelfbewust en strijdlustig. Een folkloristisch orkestje speelt 'Mackie Messer' uit Kurt Weills Dreigroschenoper. In de zaal een groep mannen in zwarte wollen broek met donkere baret. Vrouwen met wijde rokken van wit en paars katoen. Kinderen kraaien om de Beierse premier, dingen naar een handtekening.

Stoiber geeft het gezelschap van boeren, burgemeesters, leraren en sociaal werkers een lesje 'globalisering'. Ook zí deelstaat heeft banen nodig, vooral Oberfranken waar Hof ligt. “Laten we eens ophouden met die angst voor technologie”, zegt Stoiber tegen zijn Beierse vrienden. “Zonder inspanning kunnen we de trend niet keren. We hebben meer ondernemers nodig. De staat kan geen banen scheppen.”

Ooit liep Oberfranken voorop met zijn textiel-, hout-, keramiek- en porseleinindustrie. Maar anderen zijn begonnen dezelfde producten goedkoper te fabriceren. Verscheidene bedrijven moesten de poorten sluiten, waardoor de werkloosheid in dit deel van Beieren, tegen de Tsjechische grens, dramatisch is opgelopen tot 13 procent - hoger dan het landelijk gemiddelde.

“De euro zal de concurrentiepositie van de Europese landen versterken. Maar we moeten blijven hervormen”, houdt Stoiber zijn vrienden in Oberfranken voor. “De euro zal onze eigen zwakke plekken extra aan het licht brengen: de hoge belastingen, de dure sociale verzekeringen. Ik zie in de euro enorme kansen, maar het is een huwelijk zonder mogelijkheid tot scheiding.”