Na 47 jaar gerechtigheid voor Wim van der Voort

De Noorse schaatslegende Hjalmar Andersen werd in 1951 Europees kampioen. Met dank aan een gehaaste koning, een chauvinistische jury en een sportieve tegenstander. Bijna een halve eeuw later is Andersen bereid zijn gouden medaille aan Wim van der Voort te geven.

HILVERSUM, 5 FEBR. Bramen, vogelpoep, een rondje te weinig en een verkeerde wissel: de schaatshistorie is rijk aan incidenten. Maar wie herinnert zich de omstreden Europese titel van Hjalmar Andersen in 1951? Een camerateam van het VPRO-programma Sportpaleis De Jong maakte een reconstructie, die morgen wordt uitgezonden (Ned.3, 20.25 uur).

In een leeg Bislett-stadion (zonder ijs) gaat de bejaarde Andersen beentje over in de binnenbocht. De gepensioneerde fotograaf Johan Brun maakt theatraal gebruik van zijn apparatuur. Vanuit zijn woonkamer in 's-Gravennzande is de Nederlandse coryfee Wim van der Voort de bescheidenheid zelve. “Eerlijk gezegd had ik meer recht op de titel dan Hjalmar”, vertelde hij vanmorgen.

De valpartij van Andersen op de afsluitende tien kilometer werd wellicht veroorzaakt door het flitslicht van Brun, die vanwege de invallende duisternis en het donkere pak van de schaatser gebruik maakte van een speciale lamp. Volgens de lezing van de (Noors getinte) jury raakte Andersen verblind door de schijnwerpers. In de uitzending van morgenavond toont Brun de oude foto's, waarop Andersen inderdaad met de ogen dicht (en beide armen op de rug) door de bocht zwiert. Brun, tegenwoordig schaapherder in het noorden van Noorwegen, houdt zijn twijfels over de officiële lezing van het incident. “Het bewijst niks, maar het is een mooi verhaal.”

Van der Voort was zijn gevallen tegenstander op de afsluitende tien kilometer voorbijgereden. Aan het eind van de race had hij bijna een ronde voorsprong. De zilveren medaillewinnaar van de Olympische Spelen in Helsinki (Andersen won drie keer goud) verkeerde heel even in de verondersteling dat hij tot Europees kampioen zou worden gekroond. Maar de vreugde bij Van der Voort was van korte duur. Voor het oog van Koning Haakon de Zevende maakte Andersen dankbaar gebruik van de geboden herkansing.

VPRO-presentator Wilfried de Jong zorgt voor een telefonische verbinding tussen Oslo en 's-Gravenzande. “Hoe dan ook, gezien onze gevorderde leeftijd heb ik de medaille langer in mijn bezit gehad dan Wim”, zegt de 74-jarige Andersen. Leeftijdgenoot Van der Voort laat de beslissing aan derden over. “De KNSB moet die zaak maar uitzoeken. Sportjongens onder elkaar nemen geen besluiten.”

Een aantal vragen blijft onbeantwoord. Waarom is Andersen pas veertig meter verderop ten val gekomen en niet in de buurt van de fotograaf? Waarom kreeg fotograaf Brun geen kans zijn foto te ontwikkelen en later als bewijsmateriaal te gebruiken? De Noorse koning zou ongeduldig op zijn horloge hebben gekeken en de herstart van Andersen hebben vervroegd. Waarom tekende Van der Voort geen protest aan? “Zoiets deed je niet in die tijd.”

De sportiviteit van de verliezer wordt geïllustreerd door de filmbeelden van het Polygoonjournaal. “Van der Voort was de eerste om Andersen geluk te wensen”, klinkt de stem van Philip Bloemendal. In de jaren vijftig waren de Noorse en de Nederlandse schaatsers goed bevriend. Bij gebrek aan kunstijsbanen in eigen land verbleven de Nederlandse kernploegleden maandenlang in Scandinavië, waar ze op natuurijs konden trainen.

Andersen geeft in de uitzending geen uitsluitsel over de ware toedracht van zijn valpartij, maar hij is bereid de gouden medaille aan Van der Voort over te dragen. Volgens Wilfried de Jong treffen de schaatsvrienden elkaar volgende maand tijdens het ijsgala in Heerenveen “Misschien is dat een mooi moment.”