Jeltsin is soms zelfs voor de Russen duister

Leest Boris Jeltsin bij het ontbijt de Russische kranten of snelt hij alleen koppen en plaatjes?

MOSKOU, 5 FEBR. Heeft Jeltsin, voordat hij er woensdag uitflapte dat Bill Clinton met zijn Irak-beleid de kans loopt “een nieuwe wereldoorlog” te ontketenen, de Amerikaanse F-18 in de Nezavisimaja Gazeta gezien? “Klaar om Irak een slag toe te brengen met kern- of conventionele wapens”, luidt het fotobijschrift.

Of sloeg hij de Segodnja open? “Bombarderen of niet bombarderen is niet langer de vraag.” Het kan ook zijn dat zijn oog viel op een foto in The Moscow Times: “Vandaag Irak, morgen Rusland”, staat er op het plakkaat van een betoger. “Waar blijft toch een krachtig protest van de president?”

Aan het begin van de week had het officiële persbureau Itar-Tass een diplomatieke doorbraak gemeld: door Russische bemiddeling was Saddam Hussein bereid acht mogelijke opslagplaatsen van massavernietigingswapens open te stellen voor VN-inspectieteams. “Totaal, totaal incorrect”, liet Bagdad maandagavond weten. Moskou stond voor schut.

Dinsdag debatteerde de Doema over Irak, over de rol van Rusland in de olierijke Golf, en - achter de schermen - over de concrete belangen van Lukoil en andere Russische olieconcerns: zij hebben miljardencontracten met Bagdad gesloten die pas van kracht worden als het VN-handelsembargo tegen Irak is opgeheven. Geschokt over berichten dat de Amerikanen “een nucleaire aanval” niet zouden schuwen, riepen de parlementsleden op om de VN-sancties te negeren als Clinton geweld zou gebruiken. Om het diplomatieke initiatief terug te winnen moest er woensdag dringend iets gebeuren. En dus gromde de 67-jarige Jeltsin - met zijn gezicht op onweer - dat Clinton behoedzamer moet manoeuvreren “in deze wereld verzadigd van wapens” om geen nieuwe wereldoorlog uit te lokken. Een nieuwe wereldoorlog?

Luttele uren later haastte Jeltsins woordvoerder zich de schade te beperken: “Het is dom, belachelijk zelfs” om hieruit af te leiden dat Rusland klaar zou staan om een aanval op Irak militair te vergelden. “Sommige Amerikaanse correspondenten die in Moskou werken hebben grote moeite met de Russische taal”, zei Sergej Jastrzjembski fijntjes. Hij is de man die - altijd strak in het pak - klaarstaat om de notoire missers van zijn president glad te strijken.

Het Witte Huis, opgelucht, prees de woordvoerder prompt als “zeer getalenteerd en kundig”. Eigenlijk zou Washington niets liever willen dan dat hij, de betrouwbare Jastrzjembski, president van Rusland was, maar dat stond niet in de verklaring. Afgelopen herfst nog verraste Jeltsin vriend en vijand met de aankondiging dat hij het Russische kernarsenaal met nog eens de helft wilde reduceren. Een slip of the tongue, zo bleek.

Pagina 5: Jeltsin ook voor Russen soms lastig te begrijpen; “De president was een beetje moe”, legde Jastrzjembski uit.

De opwinding die de Russische president telkens met zijn losse flodders in het Westen teweegbrengt (“Is hij dronken? Spelen zijn hartklachten op? Is hij er nog wel helemaal bij?”) wordt in Rusland niet gedeeld. “Clinton snapt helemaal niets van het Russisch”, kopt de Komsomolskaja Pravda vanmorgen. Als je de uitspraken van Jeltsin zo uit hun verband rukt, legt de krant uit, ja dan riskeer je een nieuwe wereldoorlog: “Dit semantische spel heeft bijna tot wapengekletter geleid!”

Toegegeven, vervolgt de krant, zelfs voor Russen zijn de woorden van de president soms ondoorgrondelijk. Want wat heeft hij nou precies gezegd? Dat Clinton met zijn harde opstelling om een nieuwe wereldoorlog vraagt? Er eentje riskeert? Uitlokt? Kan uitlokken? Taalkundigen zijn het erover eens dat hij een kromme constructie heeft gebruikt die zich lastig laat vertalen. “De woordkeus van de president laat, zoals altijd, veel te wensen”, merkt ook de Nazavisimaja Gazeta op, de krant die twee dagen eerder het bericht de wereld in had geholpen dat Amerika een atoomaanval op Irak voorbereidt. Een verklaring van de Amerikaanse ambassade in Moskou dat dat niet het geval is, heeft de redactiekolommen niet gehaald. In haar commentaar schrijft de krant dat Jeltsin een terechte waarschuwing heeft geuit, die in Rusland brede steun geniet. De president wist heel goed wat hij deed, want hij had vooraf gebeld met Clinton, Chirac en Blair, en dus kende hij hun posities. Jeltsin wilde een signaal afgeven. “Zijn woorden waren doordacht, ondubbelzinnig, goed getimed en logisch.” Precies wat Moskou nodig had.