Dwalen door winters laagland

Voor de nieuwste ontwikkelingen in de buitenrecreatie kunnen bergwandelaars, sportfietsers, gletschertijgers, wildwaterkayakkers en andere sportieve lieden dit weekeinde terecht op de 'Op Pad' Beurs. Maar waarom is buitenrecreatie toch zo onlosmakelijk verbonden met de zomer? Nederland heeft de buitensporter in de winter ook veel te bieden. Verslag van een ervaringsdeskundige.

Weinig seizoenen lenen zich beter voor buitenrecreatie dan de winter. Terwijl de grote massa zappend op de zomer wacht, is Nederland eindelijk een beetje leeg, met het ontbreken van gebladerte aan de bomen als blikverruimende bonus. Toeristische attracties zijn veelal gesloten, waardoor je tijd en geld overhoudt, en in de horeca gelden billijke tarieven.

Lage temperaturen krijgen vaak een slechte pers, maar ten onrechte. Hoe harder het vriest, hoe meer stookkosten je bespaart door de vrije natuur in te trekken. Lichaamstemperaturen laten zich makkelijk reguleren door jassen en truien aan en uit te doen, een vrijheid die hitte niet biedt. Verder is slecht weer bevorderlijk voor het ontberen, wat noodzakelijk is om thuis te komen met een behoorlijk verhaal. Tot zover de theorie; de praktijk leert dat het enige oefening vergt om deze voordelen optimaal te benutten.

Oefenterrein-1 lag zo dicht bij de evenaar als in Nederland mogelijk is, zuidelijker nog dan Maastricht. Onlangs werd in deze regio een nieuw streekpad in bedrijf gesteld, waar je medio januari geen hond verwacht, zelfs niet op een zaterdag dat de zon schijnt en het vijf graden niet vriest. Een zaktelefoon had ik niet bij me, want dan kun je net zo goed thuis blijven. Gevolg was dat ik van honger en dorst zou omkomen in geval van een enkelverstuiking of erger, want zo kort voor carnaval hebben de Limburgers wel wat belangrijkers te doen dan af en toe de hand aan het oor zetten om te luisteren of er misschien hulpgeroep opklinkt uit de heuvels.

Die vrees bleek onterecht: ettelijke tientallen wandelaars hadden de keus op hetzelfde Krijtlandpad laten vallen, althans op het traject Noorbeek-Slenaken-Gulpen. Door af en toe te snelwandelen of juist even te wachten bleven hun gesprekken redelijk onhoorbaar en hield ik mijn trommelvliezen vrij voor het kabbelen van de kronkelende Gulp en het ruisen van de wind door de bladloze beekdalbossen. Helaas werkt die tactiek niet tegen tegenliggers. Luidkeels route-instructies oplezend - 'Dit weiland moeten we diagonaal oversteken, Margreet!' (terwijl er maar één pad te bekennen was en een blind paard de roodgele streekpadmarkeringen nog niet had kunnen missen) - noopten ze me kort voor Pesaken tot een diagonale, ongemarkeerde doorsteek over een pas geploegde, vers beregende lössakker, naar een dalflank vol rust en stilte en, mede dankzij mijn nieuwe löss-plateauzolen, mooie vergezichten. De hoop een paar kilometer echt geen hond meer tegen te komen hield stand tot het hooggelegen gehucht Crapoel, waar ik bijna verscheurd werd door een half dozijn erfblaffers. Verder geen kwaad woord over Zuid-Limburg.

Nóg rustiger en nóg winterser moest mogelijk zijn. Deze veronderstelling leidde naar Klazienaveen, waarschijnlijk de grootste plaats van Nederland waar je geen fiets kunt huren. De VVV-Gids Drenthe vermeldt er slechts één evenement, een jaarlijkse geraniummarkt op 5 mei. VVV's grossieren in te rooskleurige beelden, maar dit bleek een voltreffer. Klazienaveen is geen toeristische trekpleister, en daarom juist wel. Als ik ook daar mederecreanten was tegengekomen, had dit stuk hier niet gestaan. Vanuit een rijdende auto bezien lijkt de bevolking ordeminnend, niet makkelijk te provoceren en vooral geïnteresseerd in de koopwaar van een belachelijke hoeveelheid winkels langs de Verlengde Hoogeveense Vaart, waaronder Cor Smalbil Damesmode, wat verklaart waarom de dames van Klazienaveen zo modieus gekleed gaan.

Een andere attractie vormen de 2.028 hectaren Bargerveen - zeven kilometer zuidoostelijk van de bebouwde kom en plaatselijk bewandelbaar - waar Staatsbosbeheer de vorming van hoogveen wil herstellen door verhoging van de waterstand. Tot voor een jaar kon je hier ook fietsen, meldde een 71-jarige Klazienavener die zijn hele leven in de turfhandel had gezeten, en nadrukkelijk verklaarde dat hij in principe niets tegen veengroei had. Nu stond hij met zijn rijwiel gefrustreerd naast een bordje verboden toegang aan het eind van een sinds kort doodlopend pad, bij de voet van een nieuw opgeworpen dijk rond een zuigend moeras. Als die geraniummarkt nog weg kan, komt hier ook in het hoogseizoen niemand meer en wordt de regio Klazienaveen een Mekka voor toeristenhaters.

Tussenstand van het praktijkonderzoek: buitenrecreatie in de winter blijkt in het noorden beter te gaan dan in het zuiden. Het vervolg was dan ook om nóg verder naar het noorden te reizen en wel per fiets van Emmen naar Oude Pekela: een regelrechte aanrader, zeker op een woensdag in januari bij oostenwind en temperaturen rond het vriespunt. De Hondsrug afzoevend kom je haast onvermijdelijk in Nieuw Weerdinge, een plaats waar helemaal niks mis mee is. Sinds het eeuwfeest in 1972 steunt het Nieuw Weerdinger toeristisch potentieel in hoofdzaak op het toen onthulde standbeeld van een rechtschapen pionier, dat niet echt een omweg waard is en daarom aan de hoofdweg is gezet. Gelukkig zonder resultaat: ik had de acht kilometer lange nederzetting geheel voor mezelf. Kom daar eens om in Valkenburg of Slagharen.

De onpopulariteit van de winter werd andermaal duidelijk in het toch al vaak versmade Ter Apel, waar een bord met bezoekt 't klooster weinig ruimte liet voor misverstanden over de ligging van 't schitterend gelegen klooster annex museum, dat behalve sfeervol, rustig, van baksteen en uit 1465, ook nog eens vrijwel toeristvrij was. Volgens het gastenboek waren er in drie dagen vier bezoekers geweest: spijtig voor de VVV, maar gunstig als je een 15de-eeuwse koorbank eens ongestoord op je wil laten inwerken.

Het klooster was een opmaat voor wat volgde. Rakelings langs de oostelijke landsgrens fietsend, door een schaars beboste streek die grappig genoeg Westerwolde heet, vond ik de absolute rust waarnaar het Gulpdal me zo had doen verlangen. Hier zie je echt helemaal niemand die ter plekke niets te zoeken heeft. Moest dat genoegen in Klazienaveen en Nieuw Weerdinge nog worden betaald met een schraal landschappelijk aanbod, Westerwolde glooit, en is plaatselijk bijna heuvelachtig dankzij opbollende essen en dekzandruggen, gelardeerd met plukjes en plukken bos, waar ook nog eens een heftig meanderende rivier tussendoor stroomt. In 1962 had Rijkswaterstaat al die kronkels van de Ruiten Aa rechtgetrokken; met behulp van oude kaarten en bulldozers werden ze dertig jaar later hersteld. Uit achterdocht, of in een poging de rustminnende toerist ter wille te zijn, laten de schaarse bewoners zich nauwelijks zien. Soms beweegt er wat bij een kippenhok in de verte of flitst er een grasgroene Opel Kadett voorbij; verder bewijzen alleen een paar boerderijen zo groot als gehuchten dat je niet alleen bent. Het lommerrijke dorp Sellingen is volgens een bermbord een kern waar pit in zit, maar die conclusie dringt zich bij het passeren allerminst op.

De zon was al ver onder de golvende kim toen ik bij snijdende wind en zeer lage temperaturen van min één à twee graden de lichten van Oude Pekela in beeld kreeg, met als enige gezelschap een meezwemmende muskusrat in een belendende sloot. Het plan om de avond sjoelbakkend en volksdansend door te brengen in het Dorpshuis werd de grond ingeboord toen daar om 17:57 uur de lichten uitgingen, zodat er weinig anders overbleef dan een bezoek aan Jasmin Garden, dé Chinees van noord-Westerwolde.

Gelukkig had ik 's ochtends een bivak ingericht in een nabijgelegen bongerd, voor als het tegen zou vallen met de Groninger gastvrijheid, waarvan menige folder repte. Nog een tegenvaller was dat er bij aankomst op natuurkampeerterrein De Boschplaatse in Blijham geen ijs op de tent zat, wat punten kostte op de ontberingsschaal. Te veel wind. Maar lekker koud en donker was het er wel. Ah! Die ruimte! Die rust! Met dat laatste viel het bij nader inzien tegen omdat de Blijhammer kerkklokken ieder heel en half uur wereldkundig maken. Maar dat is wel toepasselijke reclame voor een streek waar het verstrijken van de tijd een van de belangrijkste evenementen is.

INFORMATIE

Op Pad Beurs

Dit weekeinde houdt de ANWB in het Nederlands Congres Centrum (Churchillplein 10, Den Haag) het achtste Op Pad Beursfestival over buitenrecreatie in de winter en andere seizoenen, en actieve vakanties in het algemeen. Workshops en demonstraties over rugzak inpakken, koken, onderweg brood bakken, diepvriesslapen, kaart & kompas, fietsreparatie, etc. Verder buitensportmodeshows, stands van reisorganisaties en materieelleveranciers, en tientallen lezingen door pool-, woestijn- en oerwoudreizigers. Inl 070-3141420. Open: 6 febr. 14-21u, 7 en 8 febr. 10-17u. Toegang ƒ 15 per dag, ƒ 25 voor twee dagen. Korting voor CJP, kinderen en 65+. Gecombineerde trein/toegangskaarten op alle NS-stations.

Zuid Limburg

Krijtlandpad - te voet door Zuid-Limburg (1997), Stichting LAW, Amersfoort, ƒ 17,50. Met kaarten, routebeschrijving, achtergronden, overnachtingsadresssen.

Groningen en Drenthe

De ANWB-VVV Fietsgids Groningen (1996) en de ANWB-VVV Fietsgids Drenthe (1997) bieden elk 20 fietsroutes, ƒ 13,95.

Kaarten: Recreatiekaart Groningen-Westerwolde, uitg. ANWB-VVV, 1:40.000, ƒ 9,95; Staatsbosbeheer Westerwolde, 1:25.000, uitg. Staatsbosbeheer, 1:25.000, ƒ 8,25; Drenthe Zuidoost, uitg. Prov. VVV, 1:50.000, ƒ 8,25.

Kamperen in het laagseizoen

De Kosmos Campingwijzer Benelux (1998), ƒ 18,90, en de ANWB Campinggids Nederland (1998), ƒ 19,95, beschrijven 1.200 resp. 750 kampeerterreinen, waaronder vele die het hele jaar open zijn. Voor de 118 natuurkampeerterreinen in Nederland (tien zijn het hele jaar open) is een natuurkampeerkaart nodig, incl. gids verkrijgbaar bij ANWB kantoren, of bij Stichting Natuurkampeerterreinen, Postbus 145, 5384 ZJ Heesch, tel. 0412-453713. Staatsbosbeheer heeft 40 natuurkampeerterreinen (open 1 apr-31 okt). Gidsje via SBB afd. PR, Postbus 1300, 3970 BH Driebergen.

Wandelen en fietsen

Wandel- en fietsgidsen zijn te koop bij min of meer gespecialiseerde boekwinkels en ANWB-winkels. Ook: tijdschrift Op Pad, Antwoordnummer 93034, 2509 VB Den Haag. Nederland telt 35 lange-afstands- en streekpaden. Stichting Lange-Afstand-Wandelpaden, postbus 846, 3800 AV Amersfoort, tel: 033-4563660, e-mail: slaw@wandelnet.nl

Kaarten

De Topografische Dienst in Emmen heeft kaarten van heel Nederland op 1:25.000 en 1:50.000. Voor gratis catalogus: TD, Postbus 115, 7800 AC Emmen, tel 0591-696888