Johan zei: 'Ik maak jou kapot'

De raadkamer in Assen beslist morgen of Johan L. voorlopig in de cel kan blijven. Nadat hij zijn ex-vrouw Liesbeth jaren had belaagd, schoot zij hem eind december neer. Liesbeth: “Hij beschouwde mij als zijn bezit.”

MEPPEL, 4 FEBR. Liesbeth L. heeft haar zoveelste onderduikadres al geregeld. De kans dat haar ex-echtgenoot snel vrijkomt wordt gering geacht. Ook de officier van justitie in Assen wil hem gevangen houden. Maar de raadkamer beslist. Morgen, en de familie L. houdt de adem in.

Voordat Liesbeth L. (30) haar ex-man Johan L. op 29 december vorig jaar in haar woning in Meppel neerschoot, was ze ruim twee jaar door hem bedreigd, mishandeld, belaagd - en zij niet alleen. Johan gooide een steen door de ruiten bij haar ouders, bekladde hun gevel met oranje verf, mepte er plantenbakken door de kamer. Johan sloeg haar broer een gebroken neus. Bedreigde hem, haar zus, haar ouders met een pistool en een mes. En allemaal werden zij hardnekkig door Johan gevolgd. Of hij liet ze volgen door vrienden. Ook nieuwe kennissen van Liesbeth werden zo geïntimideerd.

Isoleren en annexeren, dat was de bedoeling. Liesbeth hield van Johan, natuurlijk wilde ze bij hem terugkomen, als haar familie maar niet zo dwars lag. Aldus Johan.

Onder het proces-verbaal over het schot dat Liesbeth heeft gelost, ligt een vuistdik dossier met aangiftes tegen Johan L.. “Jij hebt mij kapotgemaakt. Ik maak jou kapot”, heeft hij haar steeds gezegd.

Op 29 december - een dag eerder is ze met dochter Fleur (5) en Tim (7) teruggekeerd van een vakantie met haar ouders - staat hij weer bij Liesbeth voor de deur. Hij wil met haar naar bed, hij zal haar broer laten vermoorden als ze niet wil - dat kost 3.000 gulden, weet hij. Hij dreigt haar in haar benen te schieten, dan te verkrachten, en haar daarna door het hoofd te schieten, verklaart Liesbeth later. Dan probeert hij haar met een shawl te wurgen, tot zoon Tim roept dat het eten aanbrandt. In de keuken denkt ze aan het pistool, dat ze in de oven heeft verborgen.

Aanvankelijk verklaarde Liesbeth dat ze het wapen ooit uit Johans bagage had gevist. Op basis van afgeluisterde telefoongesprekken verdacht de politie haar zus Else, een juriste uit Amsterdam, ervan het wapen te hebben geleverd. Zij werd drie dagen vastgehouden. Vanmorgen meldden Else en de raadsman van de familie dat Liesbeth inmiddels heeft bekend dat ze het wapen zelf heeft gekocht.

Liesbeth pakt het pistool, roept: “Ga weg, ga weg”, en schiet één keer. Johan wordt in zijn long geraakt. Liesbeth belt het alarmnummer. Ze heeft na haar bekentenis twee dagen in de cel gezeten. Johan zit, na zijn behandeling in het ziekenhuis, nog vast op verdenking van poging tot wurging.

Bij de Stichting Anti Stalking zijn 221 vrouwen en 11 mannen bekend die door hun ex-partner worden belaagd. H. Pellinkhof, de raadsman van Liesbeth L.: “Als dit geen stalker is, is niemand het.” D66-Kamerlid B. Dittrich introduceerde het woord belager voor mensen als Johan. Hij nam het initiatief voor een nieuw wetsartikel dat het stalken strafbaar moet stellen. Artikel 301 van het Wetboek van Strafrecht (mishandeling met voorbedachten rade) zou met psychische mishandeling kunnen worden uitgebreid. Pellinkhof: “Maar Johan had ook zonder die wet allang weer kunnen worden opgepakt.” Hij hoopt nu op tbs.

Liesbeths vader, rector van beroep, vertelde de politie dat zij een vriendelijk kind was. Maar met haar puberteit ook steeds eigenwijzer. Dus toen haar ouders Liesbeth voor Johan waarschuwden, luisterde ze niet. Hij was de leider van een als ruig bekendstaande groep jongens in IJsselmuiden, de bink van de plaatselijke disco-avonden, en zij werd verliefd. In 1988 trouwen ze. De nacht voor het huwelijk huilt ze veel. Maar alles is al geregeld, ze denkt dat ze niet meer terug kan. “Hij beschouwde mij als zijn bezit”, verklaart Liesbeth later.

Ze krijgen twee kinderen. Johan zal een toegewijd vader blijven. Maar Liesbeths ouders zien dat het met haar misgaat. Zij proberen te bemiddelen, maar weten ook niet alles. Bijvoorbeeld dat Johan Liesbeth in 1993 naakt tegen een deur slaat en haar dan op bed gooit, waar hij haar probeert te wurgen tot zij van angst haar urine laat lopen. “Ik kan alles met je doen”, zegt hij. “Want ik hou van je.”

Alleen twee vriendinnen weten het, weken verbergt ze de striemen onder een coltrui, pas twee jaar later doet ze aangifte. Als de terreur van Johan al volledig uit de hand is gelopen.

Op 1 oktober 1995 knapt er iets. Ruzie om een trampoline van de kinderen en hij schreeuwt weer. Liesbeth: “Hij zou me de deur uittrappen, ik was niks en ik had niks. Ik besloot dat het genoeg was.” Haar huisarts geeft haar een adres van een Blijf van mijn Lijfhuis in Nijmegen. Twee dagen later heeft Johan haar daar gevonden. En eind oktober staat hij met een pistool voor zijn vrouw en dan 3-jarige dochter. Liesbeth: “Hij liet het pistool aan Fleur zien en zei tegen haar dat ik hem dat aandeed en dat hij daarom zichzelf zou doodschieten.”

Op nieuwe onderduikadressen vindt hij haar ook. Hij gaat in hongerstaking, doet een zelfmoordpoging en zal haar nooit meer met rust laten.

Als iemand een gevaar is voor zichzelf of voor zijn omgeving, is gedwongen opname volgens de wet toegestaan. Maar alleen indien het gevaar niet op andere wijze is af te wenden.

Dus toen gedwongen opname dreigde, liet Johan zich vrijwillig opnemen - zo kon hij weer vertrekken wanneer hij wilde. En toen Liesbeth op verzoek van de inrichting met hem kwam praten over de kinderen, sleepte hij haar daar aan haar haren rond.

Gevangenisstraf hielp ook niet. In 1996 werd Johan wegens bedreiging en mishandeling al veroordeeld tot een jaar, waarvan vier maanden voorwaardelijk. Toen hij vrij kwam, kreeg hij een stadverbod voor Meppel. Ook contact met Liesbeth en haar familieleden werd verboden. Maar Johan trok zich daar niets van aan. In januari van dit jaar moest hij daarom opnieuw voor de rechter verschijnen - dat is door de schietpartij uitgesteld tot maart.

De kinderen staan al enige tijd onder toezicht van de rechter. Johan heeft al die tijd een omgangsregeling geweigerd - zonder vaste afspraken kan hij Liesbeth beter verrassen met bezoek.

Liesbeth lijdt volgens de districtspsychiater in Assen nu aan een posttraumatisch stress-syndroom. Het psychiatrisch rapport over de kinderen is vertrouwelijk tot de zitting.

Liesbeth heeft geen spijt. “Natuurlijk niet”, zegt haar raadsman. “Dit gaat om overleven.”

Volgens de ouders van Johan was het zo erg niet en wordt tegen hun zoon een hetze gevoerd.