Brussel en Washington 'brainstormen' over vrijere handel

De Europees-Amerikaanse handelsrelatie is vertroebeld door boycots, bananen en hormoonvlees. Toch 'brainstormen' de VS en de EU ook weer over vergaande liberalisering van de transatlantische handel.

BRUSSEL, 4 FEBR. Eindelijk weer wat goed nieuws over de handelsbetrekkingen tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten. Na een gesprek van anderhalf uur gisteren tussen Europees Commissaris Sir Leon Brittan (Buitenlandse Handel) en de Amerikaanse onder-staatssecretaris Stuart Eizenstat, concludeerde Brittans woordvoerder dat het resultaat “zeer nuttig” was. Een Amerikaanse diplomaat sprak over “vooruitgang”.

Weliswaar werd geen doorbraak bereikt in het belangrijkste gespreksonderwerp van Brittan en Eizenstat: de Amerikaanse sancties tegen bedrijven die investeren in Cuba, Iran en Libië. Maar het is tenminste een positief geluid over de betrekkingen die vertroebeld zijn door conflicten over bananen, hormoonvlees en gelatine in medicijnen of cosmetica.

Nog meer goed nieuws over de transatlantische betrekkingen was een deze week uitgelekt voorstel van Eurocommissaris Brittan voor gezamenlijke afspraken over verdere liberalisering van de transatlantische handel en investeringen. Het gaat nog om “brainstorming”, aldus een woordvoerder van de Amerikaanse vertegenwoordiging in Brussel. Maar ook om “een goed idee dat nu verder wordt bekeken”. Een bron bij de Commissie spreekt van een voorstel dat een “momentum” moet geven aan de wederzijdse betrekkingen en dat een gunstig effect kan hebben op andere kwesties. Bij de EU-lidstaten zou steun bestaan voor het plan. Een officieel document met Brittans voorstel is er nog niet. Maar Groot-Brittannië, momenteel voorzitter van de Europese Unie, zou vaart willen zetten achter het initiatief van zijn Commissaris. Londen is traditioneel voorstander van vrijhandel èn van goede verhoudingen met de VS.

Verwacht wordt dat de Britse premier Tony Blair, die vandaag voor een vierdaags bezoek in Washington aankomt, het plan ter sprake brengt. Het zou een opsteker zijn voor het Britse voorzitterschap indien het voorstel wordt aangenomen wanneer de Amerikaanse president Clinton in mei in Londen is voor de halfjaarlijkse top tussen de EU en de VS.

Onder grote mediabelangstelling kondigden de Verenigde Staten en de Europese Unie eind 1995 aan dat de onderlinge betrekkingen meer vaart en inhoud moesten krijgen met een New Transatlantic Agenda voor samenwerking op het gebied van handel en veiligheid. In deze agenda is onder meer de belofte vervat van een “transatlantische markt”, een begrip dat Eurocommissaris Brittan na aan het hart ligt. Sinds de aankondiging van de agenda hebben echter verscheidene conflicten, zoals hooglopende landbouwgeschillen, de betrekkingen verzuurd.

In een conflict over een negen jaar oud Europees embargo op Amerikaans hormoonvlees, oordeelde de beroepscommissie van de Wereldhandelsorganisatie WTO half januari dat dit importverbod strijdig is met de internationale handelsregels, omdat een wetenschappelijke basis ontbreekt. De Europese Commissie liet daarop meteen weten naar nieuwe bewijsvoering te zullen zoeken. Eerder was een WTO-uitspraak over positieve discriminatie door de EU van bananen uit voormalige koloniën negatief uitgevallen voor Brussel. Het voornemen van de EU om vanaf begin dit jaar de import van medicijnen en cosmetica die talg of gelatine bevatten te verbieden, leidde in de VS tot de vraag of de Europese Commissie lijdt aan 'mad bureaucrats disease'. Het besluit werd opgeschort voor 'essentiële' geneesmiddelen.

Kwaad bloed zetten in de Europese Unie de Amerikaanse wetten uit 1996, die buitenlandse bedrijven bestraffen die investeren in Cuba, Iran en Libië. Met name het feit dat de wetten buiten het Amerikaans grondgebied worden opgelegd, wordt door de EU aangevallen. Op grond van de wetgeving onderzoeken de VS momenteel of de Franse oliemaatschappij Total sancties krijgt opgelegd, omdat het met twee andere bedrijven een miljardencontract heeft getekend voor de ontginning van Iraanse gasvelden.

De Europese Unie dreigt de Amerikaanse 'extraterritoriale' wetten verder aan te vechten bij de Wereldhandelsorganisatie, als Washington niet voor 11 april een bilateraal akkoord sluit over de gevolgen van die wetgeving voor Europese bedrijven. Maar de Amerikaanse ambassadeur in Brussel, Vernon Weaver, verklaarde onlangs dat zo'n akkoord nooit door het Amerikaanse Congres zou worden goedgekeurd, want “het Congres is, meer dan de regering, voorstander van santies”.

In die sfeer, die door diplomaten als “toegenomen gespannen” werd getypeerd, komt het voorstel van Eurocommissaris Brittan over verdere liberalisering van de handelsbetrekkingen als welkome afwisseling. “De transatlantische agenda uit 1995 moet nu invulling krijgen”, aldus een bron bij de Commissie. “We moeten kijken naar wat we overeen kunnen komen in plaats van naar wat ons scheidt.”