Ostracisme

In zijn column '500 jaar voor Christus' (28 januari) noemt H.J.A. Hofland ostracisme (schervengericht) als voorbeeld van een veroordeling door het volk zonder voorafgaand juridisch onderzoek naar de rechtmatigheid van de tegen het slachtoffer ingebrachte beschuldigingen, naar analogie van de aantijgingen aan het adres van president Clinton.

De vergelijking met het klassieke Griekenland is in zoverre interessant dat 'de machtigste man van de Griekse wereld', de Atheense staatsman Pericles (circa 495-429 voor Christus), ook - bijna - het slachtoffer is geworden van een niet aflatende stroom van geruchten dat hij talloze affaires met vrouwen had. Zijn vrouw Aspasia zou hem als een soort hoerenwaardin regelmatig attractieve vrouwen bezorgd hebben; de beeldhouwer Phidias zou voor zijn beschermheer Pericles vrouwen hebben ontvangen, die zogenaamd naar de bouwwerken op de Acropolis kwamen kijken; een andere vriend van Pericles stuurde pauwen naar aantrekkelijke dames om avances te maken namens hem. Zelfs is Pericles beticht van oorlogshitserij; hij zou de grote Peloponnesische Oorlog tussen Athene en Sparta te hebben laten ontbranden om de aandacht van de publieke opinie af te leiden van de kritiek op zijn seksleven, een parallel met de huidige kritiek op Clinton dat hij de confrontatie met Irak zou zoeken om de kritiek op zijn privé-leven te laten verstommen.

Hofland noemt Thucydides als slachtoffer van het ostracisme. Waarschijnlijk denkt hij aan de beroemde geschiedschrijver van die naam. Die is echter nooit het slachtoffer geworden van een schervengericht, al is hij wel verbannen na een fout die hij als bevelhebber in een militaire operatie had gemaakt. Er is wel een Thucydides geostraciseerd (in 443 voor Christus), maar dat was diens naamgenoot Thucydides de zoon van Melesias, de leider van de conservatieve oppositie tegen het beleid van de democratisch gezinde Pericles. Pericles slaagde erin zijn tegenstander monddood te maken door hem te laten ostraciseren. Een tip voor Clinton? De kritiek op Pericles is nooit verstomd, al is hij in later eeuwen nog zo hoog geprezen. Er werd zelfs schande van gesproken dat hij zijn vrouw Aspasia 's morgens in het openbaar kuste voordat hij de staatszaken ging behartigen.