Lastig parket voor Republikeinen; Clinton is trots op begrotingsvoorstel

WASHINGTON, 3 FEBR. Met de presentatie van zijn begrotingsvoorstel voor 1999 heeft president Clinton gisteren het startschot gegeven voor een politieke strijd met de Republikeinen die de verkiezingen in november tot inzet heeft.

Clintons voorstel, dat voor het eerst in dertig jaar een overschot op de begroting laat zien, bevat extra uitgavenposten voor onderwijs, gezondheidszorg en medisch onderzoek.

Clinton presenteerde zijn plan gisteren trots en zelfverzekerd op een plechtige bijeenkomst in het Witte Huis, alsof het schandaal over zijn vermeende verhouding met de voormalige stagiaire Monica Lewinsky niet bestaat. In aanwezigheid van vrijwel al zijn ministers en een aantal Democratische Congresleden zei hij: “Het tijdperk van uit de pan rijzende tekorten is voorbij.”

Hij stelde “een kleinere, maar progressieve overheid” in het vooruitzicht, “die voor een sterker Amerika zorgt”. Op een bord vulde hij met een dikke, zwarte viltstift in hoe groot het nieuwe tekort is: nul dollar. “Deze begroting markeert het einde van decennia van tekorten, die onze economie aan banden legden, onze politiek verlamden en onze mensen kort hielden”, aldus Clinton.

Het begrotingsvoorstel, dat een nadere uitwerking is van de algemene plannen die Clinton vorige week uiteenzette in zijn State of the Union, markeert voorlopig ook het einde van zijn toenadering tot de Republikeinen, die hij kort na zijn herverkiezing inzette. De nieuwe uitgavenposten vallen vooral goed bij de Democraten, maar riepen meteen felle reacties op van de Republikeinse meerderheid in het Congres.

“Dit is een begroting waar alleen linkse mensen van kunnen houden”, zei de Republikeinse leider Newt Gingrich. “Dit heeft niets te maken met de afgeslankte, flexibele overheid die de president beloofd heeft.” Andere Republikeinen wezen erop dat Clinton zijn plannen financiert met extra belastingen.

Hoewel de regering dus forse tegenstand in het Congres kan verwachten, werd het voorstel toch niet meteen aangeduid met de fatale letters DOA: dead on arrival. Daarvoor bestaat er in de publieke opinie te veel steun voor Clintons concrete plannen - van extra schoolgebouwen en 100.000 nieuwe leraren tot voedselbonnen voor legale immigranten, uitbreiding van de ziektekostenverzekering voor ouderen en meer plaatsen voor kinderopvang.

Alle extra uitgaven die Clinton de komende vijf jaar voorstelt, bij elkaar meer dan 100 miljard dollar, moeten mogelijk gemaakt worden door extra inkomsten. Een groot deel van die inkomsten echter is nog hoogst onzeker: 65,5 miljard moet voortvloeien uit een drastische prijsverhoging van sigaretten, in het kader van de schikking die de sigarettenindustrie en de deelstaten hebben getroffen. Maar die schikking is nog niet goedgekeurd door het Congres, dat er weinig voor voelt om de tabaksindustrie in ruil voor de betaling van 386 miljard dollar de vrijstelling van verdere rechtsvervolging te geven die ze wenst.

Door de goedkeuring van het tabaksakkoord nu te koppelen aan zijn populaire verkiezingsbeloften, kan Clinton zijn Republikeinse tegenstanders in een lastig parket brengen. Schieten ze het tabaksakkoord af, dan zullen de Democraten hun zeker inwrijven dat ze ook verantwoordelijk zijn voor het niet doorgaan van de extra 25 miljard dollar voor biomedisch onderzoek naar kanker en andere ziekten die door roken veroorzaakt zijn, om maar een van de populaire programma's te noemen die Clinton voorstelt.

Clintons begrotingsvoorstel (1,73 biljoen dollar groot) voorziet een toename van de overheidsuitgaven met 3,9 procent. Vooral dankzij de onverwacht hoge belastinginkomsten (de Amerikaanse economie groeit al bijna zeven jaar ononderbroken) is het tekort drie jaar eerder weggewerkt dan verwacht, en zal er naar verwachting zelfs een klein overschot zijn van 9,5 miljard. In de komende vijf jaar zou dat overschot kunnen oplopen tot ruim 200 miljard. Clinton wil dat bedrag reserveren om de oudedagsvoorziening Social Security te redden van de ondergang, die dreigt als de kinderen van de naoorlogse geboortegolf met pensioen gaan. Opiniepeilingen geven aan dat 60 procent van de Amerikanen dat een betere besteding van het overschot vindt dan het Republikeinse plan om er een belastingverlaging mee te financieren (waar 28 procent voor kiest).