Staking

Statsjka/ Strike/ Staking (Sergei Eisenstein, 1925, Sovjet-Unie). Duitsl.1, 0.50-2.00u., zwart-wit, zwijgend.

Sergei Michailovitsj Eisenstein zou 23 januari jongstleden honderd zijn geworden, als hij niet op 10 februari 1948 aan een hartaanval was bezweken. Het eerste Duitse net herdenkt de Russische grootmeester door volgende maand Ivan de verschrikkelijke, Alexander Nevski en Oktober uit te zenden.

Vanavond is alvast Staking te zien, Eisensteins eerste lange (zwijgende) film die bij de première begin 1925 door de Pravda werd omschreven als 'de eerste revolutionaire schepping van onze cinema'. Nog datzelfde jaar zou de montage-virtuoos zichzelf met Pantserkruiser Potemkin definitief onder de meest invloedrijke filmpioniers aller tijden scharen.

Kijken naar Staking blijft een betoverende ervaring. Je krijgt zelfs de pathetische neiging om Lenin maar gelijk te geven, toen hij beweerde dat film de belangrijkste aller kunsten is. Eisenstein was een jaar of 26 toen hij Staking maakte. Hij had een blauwe maandag architectuur gestudeerd, hij had een jaar of twee in het Rode Leger gediend en hij was enkele jaren werkzaam geweest in de theaterbranche (onder de vleugels van Meyerhold). In zijn geruchtmakende toneelregie (in 1921) van De Mexicaan, naar een verhaal van Jack London, had hij het gepresteerd om naast een tafereel van Mexicaanse rebellen een bokswedstrijd in een echte boksring te ensceneren.

Eisenstein zou in zijn films op deze voet doorgaan en een eigen, schaamteloos manipulatieve invulling geven aan de 'parallelmontage' die hij had ontdekt bij de door hem bewonderde Amerikaanse regisseur D.W. Griffith. Staking, over de afrekening van de heersende klasse met een staking van fabrieksarbeiders onder tsaristisch bewind, is vooral vermaard om de cross cutting van de finale executie van opstandige arbeiders en het slachten van een rund. Indrukwekkender vond ik de scène waarin een politieman een peuter van drie hoog naar beneden gooit. Pal daarop vertoont Eisenstein een close-up van een schaterlachende politiecommisaris.

De onverbloemd propagandistische bedoelingen van de film smaken uiteraard gedateerd, op het koddige af. Maar de filmische kracht van Staking blijft onderwijl boven elke discussie verheven.