Snerpende pieptonen doen festivalpubliek opveren

Nederlandse filmmakers werkten samen met muzikanten en componisten uit de wereld van de moderne elektronica. Dat leidde tot duizelingwekkende combinaties van beeld met soms knalhard geluid gevolgd door lieflijk gekoer of dreigende stilte. De VPRO zendt het project uit.

Sonic Acts: vanavond Ned. 3, 23.22 u. Sonic Images: 4/2 Ned. 3, 22u.

ROTTERDAM, 2 FEBR. De tv op zijn hardst zetten, dat is het beste, aanstaande woensdagavond, als de VPRO de film Signal To Noise vertoont - dan ontstaat het effect dat regisseur Ian Kerkhof en muzikant Merzbow voor ogen stond. Het begin, een meedogenloos hard stuk noise - kggggeeaaaarrghh en snijdende pieptonen - deed het publiek in de Rotterdamse Schouwburg opschrikken toen de film werd vertoond tijdens het Filmfestival.

Het was één van de tien minuten durende films die onderdeel uitmaakten van het project Sonic Images, dat zaterdagavond werd gepresenteerd en woensdag op televisie vertoond zal worden. Het idee van Sonic Images was om vijf Nederlandse filmmakers samen te laten werken met muzikanten en componisten uit de moderne elektronische muziek - waaronder zowel 'serieuze' avantgarde muziek als elektronische dance-muziek vallen. Over de geschiedenis van de elektronische muziek maakte regisseur Frank Scheffer de met Sonic Images samenhangende documentaire Sonic Acts, die vanavond door de VPRO uitgezonden wordt.

Het hevige geluid waarmee de film begon die Kerkhof maakte met de Japanse Merzbow, deed het adrenalineniveau omhoogschieten: het gaf het filmpje een intense spanning. Toen de keiharde noise werd gevolgd door een dreigend tikken, gekoer van duiven, een lieflijke piano en een onheilspellende stilte, bleef het de vraag of de vingers uit de oren konden: voor je het wist kon de herrie weer losbarsten. De bijbehorende beelden, van een tuin waar mensen geluiden aan het opnemen waren en van Japanse wandelaars, waren op zich onschuldig, maar ze kregen door de heftige geluiden een heel andere lading. De richtmicrofoon van de geluidsregistrator riep een associatie op met een geweer, en je verwachtte elk moment dat er iets vreselijks ging gebeuren. Die climax bleef uit: de film eindigde met een krakende bluesplaat, die abrupt werd stopgezet toen de beelden stopten. Het knappe van de film was dat de beelden en geluiden afzonderlijk weinig zeggingskracht zouden hebben, maar samen verbijsterend werkten.

De relatie tussen beeld en muziek is één van de thema's van het Filmfestival dit jaar. De Newyorkse DJ Spooky, één van de deelnemers aan het project, constateerde in de discussie die voorafging aan de vertoning van de films een overeenkomst tussen jonge filmmakers en muzikanten: een collagementaliteit, die verschilt van de lineaire manier van denken van oudere regisseurs en artiesten. Samplen, korte stukjes van bestaand materiaal nemen en die tot een nieuw geheel samenvoegen, een techniek die door veel moderne muzikanten wordt toegepast, zal volgens hem ook meer door filmmakers worden gedaan. Een voorbeeld daarvan was Hard / Normal / Weird van regisseur Alexander Oey en muzikant Squarepusher: zowel de geluiden waarmee de idioot hectische, onvoorspelbare drum 'n' bass-muziek waren gemaakt als de elkaar snel opeenvolgende beelden waren van hun oorspronkelijke betekenis ontdaan; de combinatie werkte duizelingwekkend.