Gaullisten bejubelen de afwezige Chirac

“Jacques Chirac is en blijft onze referentie”, zei PRP-voorzitter Philippe Séguin op het congres van zijn partij. Zijn pogingen om een nieuwe, meer sociale politieke inhoud te geven aan het gaullisme zijn pijnlijk mislukt.

PARIJS, 2 FEB. De boodschap kon niet duidelijker zijn: de Franse gaullisten hebben Jacques Chirac zijn rampzalige misrekening van vorig jaar vergeven. Hij heeft het parlement onnodig vervroegd ontbonden, links regeert sindsdien het land, maar de gaullisten staan pal achter de bewoner van het Elysée. Misschien wel bij gebrek aan andere ideeën.

De immense congreshal stroomde zaterdagmorgen nog niet vol, of de afgevaardigden lieten met handen en voeten al merken aan wie zij hun ziel en zaligheid opdroegen. De nieuwe partijvoorzitter Philippe Séguin wilde tijdens zijn welkomsttoespraak een boodschap voorlezen van de afwezige president, die zich verre houdt van zichtbare partij-activiteiten. Als één man stonden de afgevaardigden uit heel Frankrijk op om te applaudisseren en te trappelen van aanhankelijkheid voor Chirac. Séguin, die had gehoopt zijn eigen nieuwe begin te kunnen markeren, moest er dertien minuten naar kijken en luisteren.

Séguins congres was toen eigenlijk al voorbij, al duurde het tot zondagmiddag. De nieuwe voorzitter van de gaullisten mag op de winkel passen, maar nergens aan komen, zelfs niet aan de naam. De beweging - het mag geen partij heten, want De Gaulle wilde daar boven staan - is sinds de oprichting al zes keer van naam veranderd. De laatste keer gebeurde dat in 1976 door dezelfde Jacques Chirac toen hij er in hetzelfde congresgebouw aan de Porte de Versailles in zuid-Parijs RPR van maakte.

Die eer was Philippe Séguin niet gegund. De druiven waren om meer redenen zuur. De cholerische kettingroker, die in '92 de Nee-beweging bij het referendum over het verdrag van Maastricht leidde, moest de afgelopen maanden de pro-Europese aanhangers van oud-premier Balladur al een ruime plaats in het partij-apparaat gunnen. De onverbloemde congressteun voor Jacques Chirac, die zich als president een Europeaan heeft betoond, betekent dat Séguin nog minder ruimte heeft voor zijn existentiële twijfel over het verloren gaan van Frankrijks soevereiniteit.

Bij zijn pogingen een nieuwe politieke inhoud te geven aan het gaullisme is Philippe Séguin bovendien min of meer verplicht te accepteren dat het liberalisme een onvermijdelijk keurmerk voor de beweging is geworden. Chirac won het presidentschap met een paradoxale mix: hij beloofde op voorspraak van Alain Madelin (geen RPR-lid, nu leider van de echte liberale partij) puur Thatcher-liberalisme, ongegeneerd aangevuld met klassiek sociaal-gaullisme. Philippe Séguin belichaamde dit typisch-Franse jacobinisme, met de staat als motor.

Onder Alain Juppé werd vooral het liberale deel van Chiracs programma uitgevoerd, met desastreus resultaat, maar Séguin krijgt voorlopig niet de kans zijn nationalistisch getoonzette 'andere economische politiek' uit te dragen. In tegendeel: waar De Gaulle ook de man was van de grote nationale industrie-programma's, kiest de RPR voortaan onverbloemd voor de markt, de ontvlechting van de grote staatsconglomeraten en de beperking van de rol van de overheid.

De ironie is compleet: het pure liberalisme, dat Juppé niet mocht omhelzen, onder meer omdat Séguin vanaf zijn hoge zetel als Kamervoorzitter waakte voor het sociale erfgoed van de generaal, moet diezelfde Séguin nu uitdragen als herboren liberaal. Zonder dat iemand zorgt voor zijn eigen ideeëngoed, een zwakkere franc en wat inflatie ten gunste van de export en de werkgelegenheid.

Het enige wat de nieuwe voorzitter wel voor elkaar kreeg was een vernieuwing van de statuten. Die zouden meer ruimte aan de gewone man in de partij geven, zei Séguin. Democratisering was volgens velen hoog nodig in de RPR omdat de interne besluitvorming “even centralistisch als binnen de Franse Communistische Partij” was, aldus de historicus René Rémond vanmorgen.

Maar ook die modernisering is niet onomstreden. Zaterdagochtend vertelden jonge gaullisten in de wandelgangen dat in verschillende afdelingen in de belangrijke regio Ile de France (Groot-Parijs) geen meerderheid was geweest voor de nieuwe statuten. Eén afdeling was zelfs naar het stadhuis ontboden om tot betere gedachten te komen. In deze afdelingen werd Séguins gesleutel aan naam en spelregels als 'anti-Chirac' beleefd.

Philippe Séguin, die als begeesterend orator werd overstemd door Balladurs luitenant Nicolas Sarkozy, kon in zijn slotwoord zondagmiddag niet anders doen dan het beste maken van het proces van rouw en herstel van de beweging. “Dit is geen requiem geweest, en geen Te Deum, noch een kroningsmis want er viel hier vandaag niemand te kronen. Jacques Chirac is en blijft onze referentie.”

Nu niets essentieels de RPR meer onderscheidt van de voormalige centrum-liberale coalitiepartners die samenwerken binnen het UDF, rest Philippe Séguin misschien niets anders dan toe te werken naar de vorming van één grote rechtse politieke formatie. Precies zoals Chirac wenst voor zijn herverkiezing in 2002. Pas als Séguin dat lukt mèt een alternatief voor Jospins plansocialisme is hij ook oppositieleider. De regionale verkiezingen van maart worden zijn eerste vuurproef. Als parlementair rechts noch de socialisten daar goed uitkomen, kan het tijd worden na te denken over een nationale coalitie van de niet-extreme partijen, zoals een 25-jarige oud-tekstschrijver van premier Juppé me vertelde: “Het is hier taboe, maar het is misschien de enige manier voor modernisering van Frankrijk in Europa.”