Een tijdloos verhaal van liefde en harteloosheid

Voorstelling: Scènes uit een huwelijk, van Ingmar Bergman, door Hummelinck Stuurman Theaterbureau. Regie en bewerking: Lodewijk de Boer; decor: Jan Klatter; spel: Will van Kralingen en Edwin de Vries. Gezien: 30/1 Leidse Schouwburg. Tournee t/m 28/4. Inl: (020) 626 45 45.

De man en de vrouw zitten in een stille kamer te lezen en lachen elkaar over de rand van hun boek heen sereen en liefelijk toe. Een kleine idylle, die een barst krijgt wanneer de vrouw zegt: 'Ik ben zwanger.' De man camoufleert zijn schrik met bravoure, hij roept dat het best aardig kan zijn, nog een kind. Maar het klinkt weinig overtuigend en in de volgende scène is de abortus reeds achter de rug.

Scènes uit een huwelijk gaat over doodgewone dingen en toch kijken we naar iets ongehoords. Als de man de vrouw toebijt: 'Ga je nu wéér huilen?', dan snijdt dat door je ziel, want wie kent ze niet, die clichés, die pijnlijke ogenblikken. Wie kent ze niet, die overgevoelige vrouwen en schijnbaar onkwetsbare mannen, die kribbigheid en dat dodelijke cynisme. Terwijl de constant met elkaar in de clinch liggende Johan en Marianne in wezen allebei exact hetzelfde willen: een ander leven, wèg van de plicht en de sleur.

Langzaam, tergend langzaam bevrijden de echtelieden zich van de leugenachtige conventies waarin ze gevangen zaten - en het tragikomische aan de hele geschiedenis is dat zij elkaar pas vinden als de scheidingspapieren al lang en breed zijn getekend. In de paar uurtjes die de voorstelling duurt, zijn er jaren verstreken; Johan heeft Marianne verlaten en ook zij is hertrouwd, na wat geëxperimenteer met jongere minnaars.

Scènes..., met z'n reminiscenties aan Seksuele Revolutie en Feministische Golf, zou een jaren-zeventig-story kunnen zijn: de film van Ingmar Bergman dateert om precies te zijn uit 1974 en Lodewijk de Boer, die voor de Nederlandse theaterbewerking zorgde, is in hoge mate door die woelige periode gevormd. Maar misschien leven we nog steeds in een woelige tijd; de jaren zeventig in De Boers enscenering reiken tot in een heden waarin drukdrukdrukke tweeverdieners verward naar meer zoeken dan naar financiële en seksuele onafhankelijkheid alleen. En die kritische kroniek bevat ook een tijdloos verhaal: over moed en lafheid, kleinzerigheid en grootsheid, harteloosheid en onverhoedse liefde.

Johan en Marianne kijken elkaar in het slotbeeld intens aandachtig aan en ondanks het irritante dimlicht is dat een prachtig moment. Will van Kralingen heeft in dit tweepersoonsdrama sowieso de rol van haar leven. Zoals ze haar beha rechttrekt na een mislukte vrijpartij, zoals ze jankt na een vernedering en lacht na een triomfje, zoals ze letterlijk en figuurlijk met haar billen bloot gaat: het is allemaal raak en adembenemend. Naast Van Kralingens o zo natuurlijke subtiliteit maakt het spel van Edwin de Vries een enigszins plompe indruk. Dat kan komen doordat hij al in geen tijden meer op het toneel heeft gestaan - hij werkte vooral als televisieacteur en scenarioschrijver - maar ook door zijn rol, die nu eenmaal veel botheid voorschrijft en kinderachtig geklier. Wat wel erg geestig is om te zien - en zo houden humor en ernst elkaar hier mooi in balans.