Australië beraadt zich over model voor republiek

WELLINGTON, 2 FEBR.De kans is groot dat de inwoners van Australië zich volgend jaar in een referendum kunnen uitspreken over het doorsnijden van de banden met het Britse koningshuis.

De conservatieve premier van Australië, John Howard, heeft dat vandaag in de hoofdstad Canberra aangekondigd bij de opening van de zogeheten constitutionele conventie over de toekomstige staatsvorm van Australië. Het referendum zal volgend jaar worden gehouden, indien op de conventie de duidelijke voorkeur wordt uitgesproken voor een bepaald republikeins model, aldus Howard. Als de meerderheid van de Australiërs vervolgens in een volksraadpleging instemt met het afschaffen van de monarchistische banden, kan Australië op 1 januari 2001 een echte republiek worden.

De conventie in Canberra, die twee weken zal duren, is de bedoeld om de discussie over de gewenste staatsvorm van Australië te kanaliseren. Aan de bijeenkomst doen 152 personen mee: 76 rechtsstreeks gekozen, en 76 benoemd door Howard. Zij moeten een uitspraak doen over de vraag wat de beste republikeinse staatsvorm is voor Australië. Het gaat daarbij onder andere om de bevoegdheden van een toekomstige president en de wijze waarop deze zal worden gekozen.

Premier Howard zelf is een uitgesproken monarchist. Boze tongen beweren dat hij de constructie van een conventie heeft bedacht om het republikeins enthousiasme in zijn land te laten verzanden in een eindeloze praatwinkel. Vooralsnog is hem dat niet gelukt. Volgens opiniepeilingen geeft een duidelijke meerderheid van de Australiërs de voorkeur aan een republiek. De redenen zijn vooral symbolisch. Veel Australiërs vinden het niet langer gepast dat hun multiculturele land aan de rand van Azië nog steeds een staatshoofd heeft dat met andere landen moet worden gedeeld, en dat 15.000 kilometer verwijderd in Buckingham Palace woont. De pragmatische Howard sluit de overgang naar een republiek dan ook niet langer uit, en hij bemoeit zich actief met vraag welke republikeinse vorm het geschikst zou zijn.

De meeste deelnemers aan de conventie zijn het er over eens datde directe uitvoerende rol van een Australische president beperkt moet blijven. Ook over de wijze van verkiezing lijkt er consensus te bestaan. De voorkeur gaat uit naar een indirecte verkiezing door het Australisch parlement.

De datum van 1 januari 2001 symboliseert volgens Howard het begin van een nieuw millennium, en is ook van belang omdat honderd jaar eerder de Australische federatie werd gevormd. Oppositie-leider Kim Beazley van Labor heeft echter meer haast. Hij wil dat de Olympische Spelen van 2000 in Sydney worden geopend door de eerste Australische president. Maar dat is alleen mogelijk als op de conventie eengezindheid bestaat over het republikeinse model.