Utopie

In het artikel van Vittorio Busato (Z 14 jan.) geeft rechtspsycholoog Hans Crombag zijn visie op de hedendaagse maatschappij, die volgens hem gekenmerkt wordt door een 'utopistische denktrant'. Zijn idee lijkt vrijwel geheel gebaseerd te zijn op overbekende voorbeelden van mislukte utopiën uit de moderne geschiedenis (marxisme, maoïsme en fascisme) en een magere analyse van onze samenleving zoals we die nu kennen.

Aan de genoemde voorbeelden uit de recente geschiedenis valt hoe dan ook geen eer te behalen, omdat het van deze filosofieën al decennia lang bekend is dat ze gebaseerd zijn op het utopistische idee dat de wereld maakbaar is.

Zijn meer recente voorbeelden blijven vaak ongefundeerde aantijgingen tegen heersende opvattingen in onder andere de gezondheidszorg. “Al die nota's in de gezondheidszorg; al vijftig jaar worden er blauwdrukken en plannen gemaakt en er komt niks van terecht. Mensen blijven gewoon ziek worden en doodgaan (...)”. Helaas verzuimt de hoogleraar deze stelling te voorzien van steekhoudende argumenten. Dat maakt zijn kritiek, dat nota's in de gezondheidszorg als doel zouden hebben ziektes en de dood geheel uit te bangen of te voorkomen, tot een inhoudsloze bewering.

Maar Crombag lijkt ook niet uit te zijn op een inhoudelijke discussie, hetgeen duidelijk wordt wanneer hij beargumenteert zijn commentaar niet van alternatieven te hoeven voorzien: “(...) waarom zou je iets niet mogen kritiseren zonder zelf een alternatief te bieden?” Een van de argumenten is dat hij wetenschapper is en geen maatschappijhervormer. Allereerst is het nieuw voor mij dat wetenschappers geen alternatieven zouden mogen aandragen voor de door henzelf opgemerkte misstanden. Ten tweede lijkt mij het wetenschappelijk gehalte van zijn theorie, zoals deze beschreven wordt in het artikel, op zijn minst twijfelachtig.

Tot slot zou Crombag, als hij consequent geweest was, de vraag of het misschien een menselijke behoefte is om je bij de feiten neer te leggen, nooit bevestigend hebben kunnen beantwoorden, zonder in te zien dat zijn hele betoog hiermee op losse schroeven komt te staan. Zijn poging iets aan de menselijke natuur te willen veranderen, is namelijk even utopistisch als de denkbeelden die hij zo vurig bekritiseerd. Door de utopische gedachte te verwerpen, wordt Crombag volgens zijn eigen redenering zelf ook utopist.