Overdracht aan kinderen niet altijd in belang van continuiteit; Emoties bij bedrijfsopvolging

Emoties en financiele belangen. Zij lijken elkaar uit te sluiten, maar komen elkaar vaak tegen. Bij bedrijfsopvolging of bedrijfsoverdracht lopen emoties als een rode draad door deze processen heen. Het goed onderkennen en benoemen van deze emoties is van groot belang om de ondernemer op weg te helpen in het doolhof van problemen bij bedrijfsopvolging. Een financieel planner kan de ondernemer hierbij begeleiden.

Eerder stoppen met werken is een wens die niet beperkt blijft tot de groep van mensen in loondienst. Ook steeds meer ondernemers willen eerder ophouden met de leiding over het eigen bedrijf. Eerder, maar wanneer? Een financiele planning, gebaseerd op wensen en doelstellingen van de betrokkene moet antwoord geven op die vraag. En met het antwoord op die vraag begint voor de ondernemer het veel tijd en denkwerk kostende proces van de bedrijfsopvolging, waarbij niet alleen zakelijke, maar ook persoonlijke en emotionele overwegingen een belangrijke rol spelen.

Om aan dit proces richting te geven kan de beantwoording van enkele vragen als leidraad dienen. Allereerst de fiscaal juridische structuur van de onderneming. Is het een eenmanszaak of een BV? Is er een holdingstructuur of niet? Is de bestaande structuur wel optimaal met het oog op een eventuele bedrijfsoverdracht? De kwestie van de fiscaal juridische structuur van de onderneming is van zakelijke aard.

Met een optimale structuur kunnen de mogelijkheden van uitstel en besparing van belasting bij bedrijfsopvolging optimaal benut worden. Er moet een keuze gemaakt worden voor het moment, waarop de ondernemer wil stoppen en ook moet de vraag worden beantwoord: wat moet er met mijn bedrijf, mijn levenswerk gebeuren? De eerste gedachte is het om als er kinderen zijn, het bedrijf in de familie te houden. Daarnaast kunnen er andere overwegingen een rol spelen om tot dit scenario te komen.

Angst om met het bedrijf zakelijke contacten te verliezen, die ook persoonlijke waarde hebben speelt vaak een belangrijke rol. Een keuze om het bedrijf aan de kinderen over te dragen of om eventuele verkoop aan derden uit te stellen is hier vaak het gevolg van. De terugtredende ondernemer is nog welkom in het bedrijfspand, voelt zich nog betrokken bij de zaak. Maar zijn de kinderen in staat de zaak te leiden, hebben ze er wel echt zin in?

Een dergelijke overdracht kan grote teleurstellingen tot gevolg hebben, zeker als de ondernemer niet genoeg afstand kan nemen. Vaak is in een dergelijk geval verkoop aan derden een betere oplossing. Met de opbrengst kan de scheidende ondernemer de kinderen desnoods helpen een nieuwe, andere zaak op te zetten. Ook uitstel van verkoop kan negatieve gevolgen hebben. Het kan vanuit strategisch oogpunt raadzaam zijn om samen te gaan met of op te gaan in een grote marktpartij.

Het tegenovergestelde is ook mogelijk. De wens om zijn vermogen veilig te stellen en niet meer met problemen te worden geconfronteerd kan een overdracht aan derden tot gevolg hebben, waarbij de ambities van één van de kinderen, die het bedrijf zou willen overnemen worden geschaad. Plotseling overlijden en arbeidsongeschiktheid kunnen de ondernemer ook treffen. Beslissingen over wat er bij deze calamiteiten moet gebeuren worden vaak vooruit geschoven of nagelaten te nemen. Wat moet er dan met het bedrijf gebeuren? De overreactie: “als ik er niet meer ben zoeken ze het maar uit” wordt vaak gehoord, maar zelden zo bedoeld.

Bij het overlijden van een ondernemer met een 'langst levende testament' het bedrijf komt ook de zeggenschap over het bedrijf in handen van de partner, die daarmee misschien niet opgezadeld wil of kan worden. De continuiteit van de onderneming kan zo in gevaar komen en hiermee ook de belangen van de werknemers en de vermogenspositie van de erven. Is er geen testament en zijn er verschillende erfgenamen dan versnippert het aandelenbezit en de daaraan gekoppelde beslissingsbevoegdheid. De potentiele opvolger kan in een moeilijk parket terechtkomen. Zo kan het gebeuren dat één van de kinderen met de gehele familie moet onderhandelen om de aandelen - en daarmee de zeggenschap - voor een reele waarde in handen te krijgen. Deze problemen kunnen voorkomen worden door tijdig over de problematiek na te denken en beslissingen te nemen. Ook in het kader van overdracht of beeindiging van het eigen bedrijf is een goede en tijdige voorbereiding van groot belang. Veel ondernemers beginnen te laat met nadenken.

Op je 55ste denken over ophouden op 58-jarige leeftijd levert te weinig tijd op om effectieve maatregelen te nemen. Vaak spelen fiscale termijnen een dominante rol. Ook het zoeken van een opvolger en de voorbereiding van de praktische overdracht kost veel tijd.

Voor de ondernemer zelf is een tijdige voorbereiding van belang, zodat een nieuw, ander leven kan worden opgebouwd. Voor de succesvolle ondernemer ligt er een mooie taak om andere ondernemers te helpen bij de opbouw van hun bedrijf. Zo gaat een schat aan ervaring niet verloren. (Mr. Antoinette M. Mendelaar is als financieel planner werkzaam bij Coopers & Lybrand.)'