Middeleeuwse houten brug met lengte van 160 meter ontdekt

Onderwater-archeologen hebben in West-Ierland de restanten gevonden van een houten brug over de Shannon (Science, 23 januari). De brug moet kort na 804 n.Chr. zijn gebouwd, naar alle waarschijnlijkheid door monniken uit het nabijgelegen plaatsje Clonmacnoise.

De vondst is verrassend omdat er geen grote bruggen in Europa bekend zijn uit de periode tussen 500 en 1000 n.Chr. De bouwkundige kennis die de Romeinen hadden meegebracht, was inmiddels verloren gegaan volgens de thans heersende opvattingen. Pas eeuwen later werd, door de Vikingen, weer kennis over bruggenbouw over grote delen van Europa verspreid. Kennelijk zijn er echter plaatsen geweest (zoals het klooster bij Clonmacnoise) waar althans een deel van de Romeinse kennis ook gedurende de 'duistere Middeleeuwen' bewaard is gebleven; dit zou goed aansluiten bij het al langer bekende feit dat ook tal van Romeinse teksten de Middeleeuwen hebben overleefd dankzij 'archivering' in Ierland.

De twee duikers die de restanten ontdekten, waren geïntrigeerd geraakt door een notitie uit 1158 over een brug, die zij hadden aangetroffen in de Annals of Clonmacnoise. Ze richtten hun aandacht daarom op een 500 meter lang traject van de rivier in de directe omgeving van het klooster. Al in 1994 boekten ze, gesteund door een deskundige van de Ierse National Monuments Service, hun eerste succes: ze vonden toen een eiken balk. Dat succes leidde tot nog meer inspanningen, die inmiddels hebben geresulteerd in de vondst van vijf uit eiken boomstammen uitgeholde kano's, maar ook - veel opzienbarender - van 130 palen; deze staan paarsgewijs, op onderlinge afstand van zo'n 5 meter, en bestrijken zo de gehele breedte ter plaatse van de Shannon. Tevens hebben ze balken gevonden die klaarblijkelijk kruiswijs waren neergelegd om een 'wegdek' tussen de met kracht in de modderige bodem gedreven palen te krijgen.

De lengterichting van de brug is direct naar de ruïnes gericht van een burcht van de Noormannen, die dateert uit de 13de eeuw. De veronderstelling was dan ook aanvankelijk dat de Noormannen de brug hadden gebouwd, maar de datering (door de Queen's University te Belfast)met behulp van jaarringen geeft aan dat de bomen die het hout leverden al 365 jaar voordat de Noormannen uit Frankrijk binnenvielen, waren geveld. Het is vrijwel uitgesloten dat zoveel hout van hoge kwaliteit zo lang ongebruikt zou zijn gebleven.

Vooralsnog lijkt het daarom aannemelijk dat de brug in het begin van de 9de eeuw werd gebouwd. Clonmacnoise was toen een stadje met enkele duizenden inwoners dat op het op het punt lag waar de Shannon werd gekruist door de belangrijkste oost-westroute, de Eiscir Riada (Esker-weg; een esker is een langgerekte rug van zand en grind die in de ijstijd werd afgezet door smeltwaterstromen in een tunnel onder het ijs).

Kennelijk werd ter plaatse een brug aangelegd om het oversteken gemakkelijker te maken; moderne economen zouden dat ongetwijfeld verklaren als een poging de handel (nog) meer in Clonmacnoise te concentreren.