Hydro Québec is niet meer de francofone trots

IJsregens zorgden deze maand voor massale stroomstoringen in de Canadese deelstaat Quebec. Monopolist Hydro Québec lijkt niet langer de francofone trots van de franstalige Canadezen.

MONTREAL, 31 JAN. In de jaren zestig voerde Hydro Québec, het enorme elektriciteitsbedrijf van Québec dat deze maand te kampen kreeg met de ernstigste stroomstoring uit de Canadese geschiedenis, een nationalistisch getinte slogan: Nous sommes tous Hydro-Québecois. Ofwel: we zijn allen 'Hydro-Québecenaren'.

Het was een zinspeling op het socialistische karakter van het nutsbedrijf, dat kort tevoren was genationaliseerd door René Lévesque, grondlegger van het moderne separatisme in de overwegend Franstalige deelstaat. Hydro Québec was van iedereen, en leverde energie aan iedereen, tegen zo laag mogelijke prijzen. De slagzin impliceerde bovendien een zekere nationale trots op Hydro's savoir faire - Frans-Canadese expertise op het gebied van grootschalige, milieuvriendelijke waterenergie, het zogenoemde 'witte goud' van Québec. Tot deze maand ging de slagzin nog altijd op.

In het licht van de stroomcrisis in oostelijk Canada van de afgelopen drie weken, veroorzaakt door zware ijsregen eerder deze maand, roept de oude kreet nu echter een zorgwekkende bijbetekenis op. De massale elektriciteitsstoring, die op het dieptepunt ruim drie miljoen mensen trof en in delen van Québec nog voortduurt, heeft de afhankelijkheid blootgelegd in de deelstaat van één elektriciteitsbedrijf. Bijna alle Québecois, zo werd op ijzige wijze duidelijk, zijn voor hun licht en verwarming aangewezen op het nationale boegbeeld van technologie.

Nu Hydro-Québec vooruitgang heeft geboekt bij een koortsachtige reparatie-operatie van het gehavende bedradingsnet - het aantal gedupeerde huishoudens zonder elektriciteit is teruggedrongen tot 60.000 - heeft het te maken gekregen met toenemende kritiek op dat bijna-monopolie. Beelden van ingezakte hoogspanningsmasten die zijn bezweken onder het gewicht van de dikke ijsaanwas, “hebben de bijzondere status die Hydro Québec geniet in de Québecois maatschappij ernstig aangetast,” zegt Tom Adams van Energy Probe in Toronto. “Het imago van Frans succes is beschadigd.”

Klanten die weken in tijdelijke opvangcentra hebben doorgebracht voor bescherming tegen de vriestemperaturen in het getroffen gebied, vragen zich nu af waarom bijna alle bedrading van Hydro Québec door de lucht loopt, in plaats van onder de grond. Tevens worden vraagtekens geplaatst bij de afhankelijkheid van twee verre waterenergiecentrales - James Bay en Churchill Falls - beide meer dan 1.200 kilometer bij Montréal vandaan. En verwarming met gas in plaats van elektriciteit lijkt velen opeens zo'n gek alternatief nog niet.

Voor Hydro Québec komt die vertrouwenscrisis al even ongelegen als de 500 miljoen Canadese dollar (ongeveer 700 miljoen gulden) aan schade aan het netwerk. Het elektriciteitsbedrijf, het op vier na grootste ter wereld met een jaarlijkse omzet van 7,6 miljard dollar, begon drie maanden geleden aan een ambitieuze reorganisitie. Volgens een vijfjarenplan zou de nutsgigant - met de geladen geschiedenis van politieke inmenging - worden omgevormd tot een veel efficiënter en winstgevender grootleverancier van elektriciteit. Niet alleen op de thuismarkt, maar ook in andere delen van Canada en in het noordoosten van de Verenigde Staten.

André Caillé, directeur van Hydro Québec die ruim een jaar geleden werd aangesteld om het logge overheidsbedrijf te hervormen, is van plan de winst binnen vijf jaar verdubbelen tot 1,8 miljard dollar (de helft daarvan is bestemd voor Hydro's enige aandeelhouder: de regering van Québec). Nieuwe stuwdammen moeten de capaciteit van Hydro vergroten. Lage prijzen moeten klanten trekken in Ontario, New York en de staten in het Amerikaanse New England, waar elektriciteit vaak drie maal zo duur is. Volgens Caillé “kan Québec het elektriciteitscentrum worden van de regio.”

Dat was voordat die regio werd overspoeld met televisiebeelden uit de zogenoemde 'donkere driehoek', met omgevallen elektriciteitsmasten en rillende Québecois. Die beelden hebben het uitbreidingsplan in de war gestuurd, zegt Adams. “Het zal Hydro Québec nu veel moeilijker vallen om diensten ten zuiden van de grens te verkopen, want potentiële afnemers hebben twijfels over de betrouwbaarheid van het systeem,” verklaart hij. Volgens Adams zullen weinig Amerikanen bereid zijn de keuze te maken die klanten in Québec duur is komen te staan: “Lage prijzen ten koste van betrouwbaarheid.”

Caillé laat zich echter nog niet afschrijven. Vorige week presenteerde hij een plan om het komend anderhalf jaar 650 miljoen dollar te besteden aan de versteviging van hoogspanningslijnen. Om in toekomstige noodgevallen toegang te hebben tot andere energiebronnen wil hij bovendien onmiddellijk connecties laten aanleggen naar uitgerekend de nieuwe markten die hij op het oog heeft. De regering van Québec heeft het plan met spoed goedgekeurd.