Besneeuwd Davos in Aziatische schaduw

Op het World Economic Forum in het Zwitserse ski-oord Davos worden de discussies gedomineerd door de Aziatische crisis. Over de gevolgen daarvan wordt heel uiteenlopend geoordeeld.

DAVOS, 31 JAN. De schaduw van Azië ligt over de sneeuwbedekte Alpen van Graubünden. Davos, het afgelegen Zwitserse ski-oord waar het World Economic Forum jaarlijks zijn bijeenkomst houdt van internationale zakenlieden, financiers, politieke leiders en opinievormers, staat dit weekeinde in het teken van de Aziatische crisis. Buiten liggen de sneeuwhellingen uitnodigend te wachten, binnen gaat het over het gevaar van een melt down van het internationale financiële stelsel.

Sinds Thailand in juni vorig jaar gedwongen was zijn munt te devalueren, heeft de crisis de hele regio meegesleept. Hoewel deskundigen verwachten dat het dieptepunt in Zuid-Korea en Thailand is gepasseerd en dat Indonesië nog meer ontreddering te wachten staat, gelooft niemand in gemakkelijke oplossingen. Integendeel, gezaghebbende sprekers in Davos grossierden in alarmerende uitspraken over Azië.

“Het is de grootste crisis sinds het einde van het stelsel van Bretton Woods in 1971”, zei Kenneth Courtis, topeconoom van de Deutsche bank in Tokio. “Het is de ernstigste vorm van economische besmetting sinds de jaren dertig”, aldus David Hale, topecononoom van Kemper Zürich, de Zwitsers-Amerikaanse verzekeraars- en investeringsgroep. “De schokgolven van de Azië-crisis hebben markten gedestabiliseerd van Estland en Rusland tot Brazilië.”

Hij voorspelde politieke instabiliteit, binnenlandse chaos en een bedreiging van de vrede in de Aziatische regio.

Eisuke Sakakibara, de Japanse onderminister voor financiën die bekend staat als mr. Yen, sprak van “een crisis van het wereldwijde kapitalisme”, veroorzaakt door de massale toestroom van kapitaal naar de opkomende Aziatische markten die daarop institutioneel niet waren voorbereid. Maar Rudiger Dornbusch, hoogleraar internationale economie aan het Massachusetts Institute of Technology, vond dat kletskoek. “De wereldeconomie is blakend van gezondheid. Dit is de crisis van het nepotisme-kapitalisme, veroorzaakt door vuige bankiers en corrupte overheden”, zei hij.

Niemand is gerust op de goede afloop. Daarvoor zijn er te veel onzekerheden over het economische beleid en de politieke hervormingsgezindheid in de getroffen landen én over de bereidheid van de grote landen - de VS, Japan en China - om de crisis op te vangen. Onzekerheid is er ook of het Internationale Monetaire Fonds, de polikliniek voor economische noodgevallen, wel de juiste strategie volgt. Aangezien het niet zozeer gaat om tekorten van overheden, maar om schulden van particuliere ondernemingen waarop het IMF-beleid niet is toegesneden, is dat openlijk in twijfel getrokken.

Naar aanleiding van de onbeheersbaarheid van de particuliere kapitaalstromen die zo massaal naar Azië zijn gestroomd, zijn verschillende voorstellen gedaan voor betere regulering. Zowel de filantroop-financier George Soros als de Amerikaanse beleggingsexpert Henry Kaufman hebben voorgesteld dat er, naast de bestaande internationale instituties, een nieuwe instelling wordt opgericht om toezicht te houden op de internationale kapitaalstromen.

Bij economen vinden deze voorstellen weinig weerklank. Bovendien moet eerst de huidige crisis worden opgelost. Dit jaar zal die als een hete aardappel over de wereld schuiven. De economische term voor deze aardappel is betalingsbalanstekort en de vraag is: waar zal dit neerslaan.

De Aziatische landen worden geconfronteerd met uitgeputte valutareserves. Ze moeten door hogere exporten en minder importen dollars verdienen om hun schulden af te betalen. Het klassieke recept hiervoor is een binnenlandse recessie en een devaluatie van de munt, zodat tekorten op de betalingsbalans omslaan in overschotten.

Volgens David Hale gaat het om een verschuiving 50 à 60 miljard dollar van Aziatische betalingsbalanstekorten die andere economieën in de wereld moeten overnemen.

De Verenigde Staten, met hun open economie die bovendien tegen volledige capaciteit aanzit, is de voor de hand liggendste kandidaat. Europa reageert trager en Japan, ondanks zijn massale overschot, weet zich geen raad.

In de Verenigde Staten doemt evenwel een probleem. Afgelopen dinsdag heeft president Clinton in zijn State of the Union opgeroepen tot een onderhandelingsmandaat voor verdergaande handelsliberalisatie. Dat mandaat heeft het Congres vorig jaar al eens afgewezen. Kenneth Courtis waarschuwde in Davos dat het Congres zich protectionistisch kan opstellen als in de loop van dit jaar het Amerikaanse handelstekort oploopt naar 250 miljard dollar.

In Japan, zijn alle economische deskundigen van mening, ligt een sleutel voor oplossing van de Aziatische crisis. Japan heeft een chronisch overschot op zijn handels- en betalingsbalans omdat de binnenlandse vraag maar niet wil groeien.