Russische religies in politiek

MOSKOU, 30 JAN. De twee belangrijkste religieuze stromingen in Rusland, het orthodoxe christendom en de islam, hebben gisteren los van elkaar een stap gezet op weg naar politieke machtsvorming. In de centrale moskee van Moskou aan de Vredesprospekt riep de militante Amerikaanse moslimleider Louis Farrakhan enkele duizenden nieuwsgierigen op “een revolutionaire beweging te starten”. In een congreszaal niet ver daarvandaan richtten popes en aartsbisschoppen een Orthodoxe Unie op, die zich afzet tegen de “huidige bezettingsmacht' van president Jeltsin. De fel nationalistische Unie wil de kerk een politieke basis verschaffen.

De Russisch-orthodoxe patriarch Aleksej II heeft in een telegram zijn steun aan deze confessionele partij betuigd, maar waarschuwde dat de Unie niet namens de hele kerk mag spreken. De kerkvader heeft goede banden met het Kremlin, al verzet hij zich tegen de regeringssteun aan anti-aidscampagnes en seksuele voorlichting op scholen. De Unie is radicaler: zij ziet het verlies van Rusland in de Koude Oorlog als het begin van de “verwoesting van het orthodoxe rijk, waarvoor in de plaats een economische ruimte is geschapen voor de schaamteloze exploitatie door multinationals”.

Meteen al op de oprichtingsdag kwam er binnen de Unie verdeeldheid aan het licht: enkele afgevaardigden schreven een open brief waarin zij de patriarch opriepen af te zien van een ontmoeting met paus Johannes Paulus II. De voorbereidingen voor zo'n treffen, het eerste sinds het grote kerkschisma in 1054, zijn in volle gang.

In Rusland is na zeven decennia wetenschappelijk atheïsme een religieus reveil gaande, maar dat manifesteert zich nauwelijks in de politiek. Wel is in de Kaukasus het antagonisme tussen de orthodoxe Russen en islamitische volken als de Tsjetsjenen tot een uitbarsting gekomen. Een omstreden, vorig jaar aangenomen godsdienstwet geeft de grote religies, waaronder het orthodox-christendom en de islam, een voorsprong op sekten en kleinere geloofsgemeenschappen.

De charismatische Farrakhan van de Nation of Islam-beweging verkondigde in Moskou: “Het staat geschreven in de Koran dat het communisme plaats zal maken voor de islam.” Farrakhan, omstreden wegens zijn anti-semitische uitspraken, verblijft in Moskou op uitnodiging van de Unie van Russische Moslims, die stelt dat de islam in Rusland dertig miljoen aanhangers telt (13 procent van de bevolking). Farrakhans gehoor bestond voornamelijk uit Tataren die amper wisten wie hij was.