'Opstappen moet veel gemakkelijker worden'; VVD-leider in Groningen over val van Ouwerkerk

De VVD in Groningen lijkt daags na het aftreden van burgemeester Ouwerkerk alle schuld daarvoor te krijgen. Ten onrechte, meent fractievoorzitter K. Schuiling. “Het slaat allemaal nergens op.”

GRONINGEN, 30 JAN. De kille, zakelijke houding waarmee hij het politieke lot van burgemeester H. Ouwerkerk zou hebben bezegeld, wordt hem de dag na het voor Groningen historische raadsdebat nog steeds nagedragen. VVD-fractievoorzitter K. Schuiling vindt het triest dat de collegepartijen in Groningen nu “het goedkope beeld” najagen dat de VVD het allemaal heeft gedaan. “Wij zijn tot zondebok uitgeroepen. En het lijkt nog afgesproken werk ook.” Bliksemafleiding van de inhoud van het debat, noemt Schuiling het.

De Nacht van Schuiling werd het woensdagavond niet. Het voor burgemeester Ouwerkerk dramatisch verlopen debat was tegen tienen al afgelopen. Maar de hoofdrol had Schuiling wel. PvdA-wethouder W. Smink trok een vergelijking met de Nacht van Schmelzer in 1966, toen de KVP het kabinet-Cals liet vallen. “En dat werd netter gespeeld dan de VVD hier vanavond liet zien”, aldus Smink.

Het vertrek van burgemeester Ouwerkerk heeft de crisissfeer nog niet uit het stadhuis op de Grote Markt gebannen. De coalitiepartijen PvdA, D66 en CDA en de twee grote oppositiepartijen GroenLinks en VVD lijken verder uiteen gedreven dan ooit. Vooral de VVD krijgt felle verwijten, de partij die Ouwerkerk ten volle verantwoordelijk hield voor het falende politieoptreden tijdens de Oosterparkrellen en de verstoorde verhoudingen in de driehoeksoverleg (burgemeester, hoofdofficier en korpschef).

“Het slaat allemaal nergens op”, zegt docent bestuursrecht Schuiling in zijn werkkamer op de universiteit van Groningen over de verwijten aan de VVD. Hij wijst er op dat de hele oppositie Ouwerkerk heeft laten vallen. Hem is vooral kwalijk genomen dat hij Ouwerkerk niet van te voren heeft ingelicht. Ouwerkerk zelf zei daarover dat “geheimzinnigheid was gekozen boven de menselijkheid”.

Schuiling had na maandagavond persoonlijk naar Ouwerkerk en zijn echtgenoot willen gaan om het oordeel te vertellen, maar Schuiling vreesde dat Ouwerkerk daarover zou schrijven in een dagboek dat hij vanaf maandag in het Nieuwsblad van het Noorden bijhield. Ouwerkerk had in het Hollands Dagboek in deze krant ook over vertrouwelijke telefoongesprekken met raadsleden geschreven.

Dinsdagmiddag heeft Schuiling toch met Ouwerkerk gebeld om hem mee te delen dat hij het standpunt voor zichzelf zou houden. “Hij zei: ik weet toch al wat jullie doen.”

Schuiling waardeert het van Ouwerkerk dat hij zijn lot in handen legde van ruime meerderheid van de gemeenteraad, maar vindt “het minder geslaagd” dat Ouwerkerk volop persoonlijke elementen aandroeg en wees op al zijn verdiensten. En tijdens het laatste raadsdebat werd voor Schuiling de juistheid van de beslissing van de VVD bevestigd. “Hij zei dat één fout hem te zwaar wordt aangerekend. Er is toch echt wel meer fout gegaan.”

Hij is verontwaardigd dat juist hem kil gedrag wordt verweten. “Ik heb juist vanaf vorige week dinsdag geprobeerd dit te voorkomen”, zegt Schuiling. Hij heeft toen de vijf grote partijen bijeen geroepen om er voor te zorgen dat de persoonlijke schade voor Ouwerkerk en de politiek in Groningen zo beperkt mogelijk zou blijven. “Ik wilde duidelijke afspraken maken over wat wanneer door de partijen zou worden gezegd zodat we geen ruzie zouden krijgen. Zoals nu wel is gebeurd.” Maar GroenLinks, PvdA en CDA gaven vorige week al hun standpunt. Met de verwachting dat coalitiepartij D66 Ouwerkerk wel ging steunen, kwam alle druk bij de VVD te liggen. En dat Smink, de PvdA-leider in Groningen, hem de zwaarste verwijten maakt, komt hem vreemd voor. “Ik heb Smink de afgelopen weken niet gehoord of gezien. Hij had toch het voortouw moeten nemen in deze politieke crisis.”

In Groningen wordt druk gespeculeerd dat de VVD de sociaal-democraat Ouwerkerk heeft laten vallen zodat er een VVD-burgemeester kan komen. “Daar heb ik me totaal niet mee bezig gehouden”, zegt Schuiling. Hij zegt er nog blanco tegenover te staan welke politieke kleur Ouwerkerks opvolger moet hebben. Van een afspraak in Den Haag die gemaakt zou zijn na de benoeming van PvdA'er Alders als commissaris van de koningin weet hij niets. Alders volgde anderhalf jaar geleden Vonhoff (VVD) op als gevolg van een 'deal' tussen de fractievoorzitters in de Tweede Kamer over de politieke kleur van commissarissen. “Er is geen afspraak. Dat geloof ik niet althans”, zegt Schuiling. Contact met Haagse VVD'ers heeft hij de afgelopen week wel gehad, maar de VVD in Groningen kreeg volgens hem alle ruimte zelf een afweging te maken.

Hij vindt dat de politieke verhoudingen snel hersteld moeten worden en dat persoonlijke gevoeligheden daarin geen rol mogen spelen. Met een verwijzing naar de verstoorde verhoudingen in de Groningse driehoek zegt hij: “We hebben ons lesje toch wel geleerd.” De kans is groot dat de VVD een belangrijke rol krijgt bij de collegeonderhandelingen. De verwachting is dat de huidige coalitie zijn meerderheid verliest.

Schuiling betoogde woensdag dat in Nederland bestuurders sneller zouden moeten opstappen. Als in Engeland een minister opstapt, zegt Schuiling, heeft die na een paar weken weer een andere hoge functie. “Als we er hier ook beter mee zouden omgaan, wordt opstappen veel makkelijker.” Hij hoopt dan ook dat Ouwerkerk snel een nieuwe baan vindt. “Hij is een goede bestuurder. Van zijn kwaliteiten moet gebruik gemaakt worden.”

Schuiling denkt dat het in de nabije toekomst vaker zal gebeuren dat een burgemeester wordt weggestuurd. De burgemeester draagt als portefeuillehouder openbare orde een zware verantwoordelijk. “Als dat niet kan leiden tot consequenties, dan wordt verantwoordelijkheid een holle frase.”