Kneepjes van het toneelvak

Masterclass Acteren in Villa Achterwerk, zondagmorgen, Ned.3, ± 10.00u.

Hoe actrice Nelly Frijda als ma Flodder in de gelijknamige serie kan schelden en schreeuwen met een dikke sigarenpeuk in haar mond, hoe je speelt dat je vrolijk of juist boos bent; je kunt het allemaal leren. In de nieuwe, zesdelige VPRO-serie Masterclass Acteren van Machteld van Gelder krijgen kinderen met ambities en talent voor acteren les van een bekende acteur of actrice. Op de set van de productie waar deze op dat moment in speelt, maken acteurs zich een uurtje vrij. Nelly Frijda legt in de eerste aflevering de fijne kneepjes uit van comedy, Carine Crutzen, van de Avro-serie Oud Geld, geeft dramales, Rijk de Gooyer laat zien hoe je in een speelfilm overdreven acteren kunt vermijden. Inge Ipenburg, bekend als de krengerige Martine Hafkamp uit Goede Tijden, Slechte Tijden, geeft spelles aan een soapverslaafde dertienjarige.

De kinderen zijn ook thuis gefilmd, waar ze stapels video's van hun favoriete serie serieus benutten als lesmateriaal; een eerste stap op weg naar de mogelijke verwezenlijking van grote dromen. Diewertje, elf jaar, wil later comédienne worden net als Nelly Frijda. Op de set van Flodder laat Frijda haar de scène spelen die ze thuis heeft voorbereid. Ook als Diewertje, met pruik en bloemetjesschort omgetoverd tot een kleine kopie van Ma, even geen tekst heeft moet ze toch haar personage zijn en niet Diewertje. Want dat ziet de kijker onmiddellijk, zegt Frijda: “Je moet voortdurend blijven denken en fantaseren als je personage.” De vindingrijke scheldkannonades van Ma Flodder moeten daarbij klinken alsof ze ter plekke bedacht zijn. Om ondertussen ook nog een sigaar te roken zonder onverstaanbaar te zijn, Flodders handelsmerk, valt niet mee. Frijda verklapt haar truc: in de peuk zit een lucifer, die ze onzichtbaar tussen de tanden klemt.

De acteurs die aan Masterclass Acteren meewerken nemen de kinderen serieus en er valt dan ook echt iets te leren. In elke aflevering wordt uitgebreid ingegaan op enkele facetten van de betreffende spelstijl. Zo wist de regisseur de valkuil van oppervlakkigheid of juist een overdosis informatie te vermijden. Doorgewinterde acteurs zoals Frijda en De Gooijer weten bovendien met smaak te vertellen over hun vak.

Welke verbluffende resultaten kinderen kunnen boeken onder zo'n professionele begeleiding, is te zien in de laatste aflevering, musical met Willem Nijholt. De dertienjarige Sita kent Miss Saigon, waarin Nijholt een hoofdrol speelt, uit haar hoofd. Op het lege toneel van het Scheveningse Circustheater zingt ze twee solo's, eigenlijk te zware kost over een jonge prostituee-moeder. In dat halfuur toont Nijholt zich een opmerkelijk getalenteerd en bevlogen docent. Geen haar op zijn hoofd die eraan denkt voor de gelegenheid op z'n hurken te gaan: Nijholt is verre van makkelijk. Hij bestraft, verbetert en beloont en weet telkens precies de juiste snaar te raken. Concentratie is van het grootste belang, leert hij, om geloofwaardig over te komen voor een grote zaal vol mensen. Sita's prestaties verbeteren zienderogen. Met Nijholts aanwijzingen kruipt ze in de huid van haar personage; als kijker vergeet je dat daar een meisje staat te zingen over problematiek die eigenlijk niet bij haar leeftijd past. “Als je tekst zingt”, zegt Nijholt, elk woord benadrukkend, “heeft elk woord betekenis. Die betekenis moet je met je gebaren zichtbaar maken voor het publiek. En dat publiek is een monster”, verzekert hij haar.