Joodse schrijversmarkt

Een jaar geleden stelde boeken-inkoper Peter Brinkers van de Bijenkorf het nog voor als boekenweekthema aan CPNB-directeur Henk Kraima. Maar die vond het te zwaar na 'Mijn God', het onderwerp van vorig jaar. En dus is 'de joodse traditie in de literatuur' nu exclusief het thema geworden van de literaire boekenmaand in de Bijenkorf. Er komt een schrijversmarkt op 15 maart, wanneer in het warenhuis auteurs als David Grossman, Amos Oz, Meir Shalev, Chaim Potok, Marga Minco en Marcel Möring signeren.

De Bijenkorf zal de hele maand maart zo'n honderd titels van joodse schrijvers speciaal uitstallen, en brengt ter gelegenheid van de actie op 1 maart een catalogiserend boek uit over joodse auteurs en hun werk: Joodse Tradities in de Letteren. Van Mendele Mojcher Sforim tot Arnon Grunberg, geschreven door Daphne Meijer.

Op het moment dat je het werk van zulke uiteenlopende auteurs als Grunberg en David Grossman onder één noemer rangschikt, roept dit al snel vragen op. Wat is nou 'joodse literatuur'? Verschilt het werk van joodse schrijvers over de hele wereld niet zoveel, dat je al snel appels met peren gaat vergelijken? 'Het houdt natuurlijk iets ambivalents', zegt Peter Brinkers, 'omdat sommigen het zien als een stigma en het dan gaan relativeren. Soms hoorden we ook wel: moet dat nou? Maar ik denk toch dat al die joodse schrijvers, of ze nu in de Verenigde Staten wonen of in Israel, een paar kenmerkende dingen gemeen hebben. In hun werk zie je een grote vertellerstraditie terug, waarbij makkelijk wordt teruggegrepen op oude geschriften, en tref je verder vaak bitterzoete humor en spiritualiteit aan. Daarom vind ik het niet kunstmatig om deze schrijvers naast elkaar te zetten. Er zijn ook geen schrijvers geweest die de uitnodiging afsloegen omdat ze het thema niet goed vonden.'

Begin jaren zestig vond in de Bijenkorf de eerste schrijversmarkt plaats, maar medio jaren tachtig kwam er een eind aan deze jaarlijkse traditie. De boekhandel op de hoek had inmiddels ook elke zatermiddag een signerende dichter op bezoek, zodat de lol er voor het warenhuis een beetje af was. Een schrijversmarkt, zo besloot men, kwam er voortaan alleen nog als er iets bijzonders van te maken was. In 1995, bij het 125-jarig bestaan van de Bijenkorf, kon men er nauwelijks om heen, en dit jaar is het dus weer raak.

Omdat ..., omdat, ja waarom eigenlijk nu die joodse literatuur? Voor Brinkers was de reden vooral de groeiende internationale belangstelling voor (vertalingen van) joodse schrijvers. 'Bovendien zie je dat schrijvers als Möring, De Winter en Jessica Durlacher de joodse identiteit ook sterker benoemen. Het woord coming out wil ik niet gebruiken, dat vind ik zo'n vreselijke term, maar het wordt niet langer toegedekt.'