'Ik houd erg van het oude idee van de melting pot'

Mei Ng: Naakt Chinees eten. Vertaald uit het Engels door Sjaak Commandeur. Meulenhoff, 276 blz. ƒ 39,90

“Onze familie schaamde zich voor alles wat Chinees was,” zegt de Amerikaanse debutante Mei Ng, “behalve voor het eten.” Een gesprek over 'Naakt Chinees eten', een tragikomedie over cultuurverschillen en familieperikelen. Een boek met jeugdherinneringen wilde ze niet schrijven - dan had ze zichzelf “niet vrij genoeg” gevoeld. Maar de 31-jarige Mei Ng maakt er geen geheim van dat ze voor haar debuutroman Naakt Chinees eten haar eigen leven plunderde. Net als de innemende hoofdpersoon, Ruby Lee, was ze kind van Chinese emigranten die een wasserij dreven in de New-Yorkse wijk Queens. En net als Ruby werd ze zoveel mogelijk Amerikaans opgevoed. “Mijn ouders wilden dat ik het zou maken in de Verenigde Staten,” zegt Mei Ng met een stem die alleen door een zweempje zangerigheid nog Chinese invloed verraadt. “Ik leerde alleen Engels en speelde met de andere regular American kids. Onze familie schaamde zich voor alles dat typisch Chinees was. Behalve voor het eten: voor de boodschappen ging mijn moeder speciaal naar Chinatown.”

In Naakt Chinees eten/ Eating Chinese Food Naked, een origineel gestileerde tragikomedie over cultuurverschillen én familieperikelen, beschrijft Ng (“je zegt Ing”) de bijna-crisis waarin de studerende Ruby terecht komt als ze in de zomervakantie weer bij haar ouders gaat wonen. Rondscharrelend in het huis achter de wasserij, zich ergerend aan haar tirannieke vader en vertroeteld door haar altijd-kokkerellende moeder, probeert Ruby te beslissen wat ze met haar leven gaat doen. Moet ze een vaste baan nemen? En wil ze wel trouwen met het vriendje dat haar aanbidt?

“Ruby heeft bindingsangst,” zegt Mei Ng, die net als Ruby na haar letterenstudie aan Columbia University een tijd lang als een temp (uitzendkracht) werkte. “Haar ouders trouwden toen ze elkaar nauwelijks kenden, en raakten volledig van elkaar vervreemd. Geen wonder dat ze zich afvraagt of ze met haar Nick, die niet eens fatsoenlijk Chinees kan eten, wel samen kan wonen. Ze voelt lang niet zoveel voor hem als voor haar moeder, die ze bewondert om haar rotsvastheid en haar handigheid in de keuken, en die ze wil beschermen tegen haar ongeëmancipeerde Chinese vader. Ruby wil haar moeders echtgenoot zijn.”

Wie zich moderne klassieken als The Woman Warrior (Maxine Hong Kingston, 1976) en The Kitchen God's Wife (Amy Tan, 1991) herinnert, zou zeggen dat een sterke moeder-dochterbinding het voornaamste thema is van de Chinees-Amerikaanse literatuur. Mei Ng doet een voorzichtige poging om dat cultureel te duiden. “In traditioneel China werden meisjes opgevoed om uit te huwelijken, waarna ze voorgoed uit de familie verdwenen; moeders klampten zich aan hun dochters vast omdat ze wisten dat ze hen zouden verliezen. Misschien zie je dat terug in de moderne literatuur.”

Anders dan de meeste Amerikaanse schrijvers die voor een promotiebezoek naar Nederland komen, komt Ng moeilijk uit haar woorden. Veel ervaring in het geven van interviews heeft ze niet; Naakt Chinees eten is in Amerika nog niet eens verschenen en de enige media-aandacht die ze tot nu toe kreeg was een glamourfoto-met-romancitaat in een verzamelartikel in Interview ('The New Woolfs'). Over iedere vraag wordt lang nagedacht, en soms komt er niet meer dan een kort antwoord. Ja, ze is ooit naar China gegaan, maar ze voelde zich er in geen enkel opzicht thuis. Nee, de pakkende titel van haar roman is geen verkooptruc van de uitgever, maar een verwijzing naar het moment waarop Ruby beseft dat het nooit wat kan worden met Nick. En nee, ze heeft zich bij het schrijven van Naakt Chinees eten niet laten beïnvloeden door Kingstons The Woman Warrior, ook al lijken de boeken inhoudelijk erg op elkaar.

Ng: “Toen ik The Woman Warrior een jaar of tien geleden las, was ik al bezig aan mijn roman. Een tijd lang heb ik me afgevraagd of ik wel verder moest gaan: wie zou er zitten te wachten op nóg een boek over een Chinees-Amerikaans meisje dat temidden van de spoken uit het verleden opgroeit in een wasserij? Uiteindelijk heb ik besloten om van mijn boek geen 'memoir' te maken, zoals Kingston had gedaan, maar een roman - al was het alleen maar om niet vastgebakken te zitten aan het perspectief van de hoofdpersoon. Ik ben een groot bewonderaar van Toni Morrison, die in The Bluest Eye het perspectief voortdurend laat wisselen. Op colleges Creative Writing hoor je altijd dat je dat niet moet doen, maar ik vind het heerlijk.”

Het verschuivende perspectief - dat af en toe zorgt voor breuken in de continuïteit van het verhaal - is niet het sterkste punt van Naakt Chinees eten. De verrassing van de roman zit in Ngs stijl en verteltechniek. Door middel van heldere, gepolijste en licht-naïeve zinnen krijgen we een goed beeld van Ruby en haar tweeslachtige houding ten opzichte van haar dierbaren. Bovendien is Ng goed in het onnadrukkelijk presenteren van symbolische scènes. Het belang dat in de familie Lee wordt gehecht aan eten komt telkens op andere manieren terug, en aan het einde van de roman blijkt heel subtiel dat Ruby spijt heeft van haar breuk met Nick: ze wordt triest bij de gedachte hoe haar vuile kleren zich in de wastrommel zullen verstrengelen met de kledingstukken die Nick bij haar heeft laten liggen.

Het monter geschreven Naakt Chinees eten maakt geen optimistische indruk; Ruby wordt getekend als een slachtoffer van haar opvoeding tussen twee culturen. “Dat is waar,” zegt Mei Ng, “maar dat betekent niet dat ik somber ben over de multiculturele samenleving. Tegenover iedere Ruby staan tien anderen die zonder veel moeite hun weg vinden. Ik houd erg van het oude idee van de melting pot. Hoewel Amerika zich tegenwoordig beter laat vergelijken met een bewerkelijk gerecht waarin alle ingrediënten ieder apart herkenbaar zijn.”