Boodschappenrobot

Sam-sam is werkloos. De transportrobot van het ziekenhuis Amstelveen staat al twee weken in het magazijn op non-actief. In het najaar van 1996 startte het ziekenhuis met een proef naar het nut van het apparaat. “Veel mensen die hoorden dat wij gebruik gingen maken van een robot, waren bang dat hij ook medische handelingen zou verrichten”, zegt woordvoerster Marie-José Dekeling. Die angst is ongegrond. “We zouden hem nog eerder als boen- en schrobmachine gebruiken”.

Sam-sam is een kast op wielen, zo'n anderhalve meter hoog, en gedeeltelijk gevuld met geavanceerde elektronica. Afgelopen jaar werd de robot ingezet als boodschappenjongen. Vanuit het magazijn volgde de rijdende kast, op wandelsnelheid, elk uur een ingeprogrammeerde route. Van zijn thuisbasis vervoerde hij kleine pakjes, zoals doosjes verband en post. Voor grootschalig transport van maaltijden of beddengoed is de kast te klein.

In een spoorboekje zagen verpleegkundigen en afdelingssecretaressen wanneer Sam-sam langs kwam, om hem te legen en te vullen met materiaal voor andere afdelingen. Geneesmiddelen en medische dossiers vervoerde de robot in afsluitbare containers. De gedeelde werklast verklaart de naam van Sam-sam, aldus Dekeling. “Bovendien is dit een joods ziekenhuis.” Sam-sam is omgeven door infrarood- en ultrasoon-sensoren waarmee hij obstakels herkent. Om die te ontwijken kan hij zijn koers wijzigen. Als dat niet lukt maakt hij door middel van een speech-synthesiser kenbaar dat hij erlangs wil. Soms wordt hij opgevrolijkt door tekeningen van kinderen. “Die vinden de robot natuurlijk fascinerend”, zegt Dekeling. Afgelopen kerst stond er een minikerstboompje op.

De ziekenhuisrobot is ontwikkeld door de Amerikaanse onderneming Helpmate Robotics. In de Verenigde Staten rijden er nu enkele tientallen van rond. In Europa wordt het apparaat op de markt gebracht door liften- en roltrappenfabrikant Otis. Het partnerschap tussen Helpmate Robotics en de liftengigant ligt volgens Otis-projectmanager H. Frijters voor de hand. De robot kan met een elektronisch signaal de lift oproepen, waardoor hij op verschillende etages kan werken.

In Leiden (AZL), Amsterdam (VU), Gorinchem (Beatrix) en Amersfoort (Eemland) wordt op dit moment een studie naar de transportstromen verricht, die moet aangeven of het gebruik van de robot kan bijdragen aan het vergroten van de efficiëntie. Naast Amstelveen was het apparaat ook daadwerkelijk op proef in het academisch ziekenhuis van Groningen. Beleidsmedewerker Logistiek S. van der Paauw zag een potentieel voor de elektronische koerier. “Kleine goederen kunnen via de buizenpost, en grote gaan via bulkvervoer. Daartussen bestaat een gat, waarvoor een dergelijke robot uitkomst kan bieden.”Toch liep de proef in Groningen na enkele maanden spaak. “De robot werd niet goed door het ziekenhuis begeleid”, aldus Frijters van Otis. Volgens de projectleider kunnen werknemers “in de lagere regionen” de robot zien als bedreiging van hun werk. “Met een paar klappen is het apparaat makkelijk te saboteren.” De directie van het Amstelveense ziekenhuis bekeek eerst of er verzet bij het personeel tegen de machine bestond, zegt Frijters. “Inmiddels is gebleken dat de robot het personeel ondersteunt en mensen er gehecht aan raken.”

Van der Paauw bestempelt Frijters' analyse als onzinnig. “Wij hadden een permanente begeleider voor het project.” Bovendien bestond er geen psychologische tegenstand tegen de robot, noch bij het personeel, noch bij de patiënten. Integendeel. “Als test hebben we hem een paar keer dwars door de bezoekersstromen laten rijden. Iedereen reageerde enthousiast.”

Volgens Van der Paauw mislukte het project in Groningen door de breedte van de gangen, met name van de transportgang onder het ziekenhuis, die zo'n acht meter breed is. Voor zijn plaatsbepaling maakt het apparaat gebruik van de ingeprogrameerde plattegrond van het gebouw, die hij volgt via de muren. Bij het ontwijken van een obstakel in de transporthal kon het apparaat gedesoriënteerd raken. In een kleinere instelling met minder brede gangen, zoals ziekenhuis Amstelveen, zou het apparaat beter kunnen functioneren, denkt Van der Paauw.

Ook de proef in Amstelveen verliep echter niet vlekkeloos. Als het 270 kilo wegende apparaat in de lift staat kan niemand anders er meer in. Anders raakt de lift overbelast. De 'vader van Sam-sam', magazijnhoofd Henk Kramer, vindt het “qua technologie een prima ding”. Maar uiteindelijk meent hij dat het ziekenhuis er juist te klein voor is. “Als je een medisch dossier nodig hebt, wacht je niet eerst een uur op Sam-sam. Dat ga je gewoon zelf even halen.” Zo reed de robot regelmatig leeg door het ziekenhuis. “De secretaressen misten hun sociale loopje.”

Bovendien had Sam-sam moeilijkheden met de regelmatige verbouwingen in het ziekenhuis. De obstakels waren te groot om te vermijden, en er was niet altijd iemand aanwezig om ze weg te halen. Afgelopen jaar maakte ziekenhuis Amstelveen gratis gebruik van Sam-sam. Nu de proefperiode voorbij is, moet worden bepaald of het apparaat al dan niet wordt aangeschaft. De nieuwprijs bedraagt zo'n honderdvijftigduizend gulden. Woordvoerster Dekeling kan zich voorstellen dat het ziekenhuis andere prioriteiten heeft. Ook het hoofd van het magazijn is sceptisch over de toekomst van de robot in Amstelveen. Kramer: “Wat mij betreft is Sam-sam een gesloten boek.”