Verkiezingen voor president bieden Mear daartoe nu mogelijkheden; Autoritaire premier Slowakije wil alle macht

Het Slowaakse parlement kiest vandaag een nieuwe president. De vraag is of dat lukt. Waarschijnlijk sleept premier Mear op termijn de meeste bevoegdheden van de president in de wacht.

ROTTERDAM, 29 JAN. De ambtstermijn van de zittende Slowaakse president, Michal Kovác, loopt af op 2 maart. De 67-jarige Kovác, die de afgelopen jaren een permanente en uiterst vinnige ruzie heeft uitgevochten met de autoritaire premier Vladimír Mear, voelt niets voor een tweede ambtstermijn en heeft zich niet herkiesbaar gesteld.

Er zijn drie kandidaten voor zijn opvolging: de samenwerkende oppositie, verenigd in de Democratische Slowaakse Coalitie (SDK), heeft de 61-jarige Stefan Markus kandidaat gesteld, een van de leiders van de Slowaakse Academie van Wetenschappen; de ex-communistische oppositiepartij Democratisch Links (SDL) schuift de vroegere minister van Milieu Juraj Hrasko naar voren; de derde kandidaat is de onafhankelijke Augustin Kurek, een 36-jarige oud-buschauffeur die vorig jaar een staking van het openbaar vervoer in de hoofdstad Bratislava leidde en in het kielzog van die actie tot vakbondsleider werd gekozen.

Geen van die drie kandidaten maakt veel kans, omdat de nieuwe president volgens de grondwet een drievijfde meerderheid van het parlement nodig heeft om te worden gekozen. Dat betekent dat hij de steun van negentig van de honderdvijftig parlementariërs moet hebben. De oppositie komt er 25 te kort: ze heeft maar 65 zetels. Zonder de steun van (delen van) de regerende coalitie van premier Mear kan dus geen van de drie genoemde kandidaten worden gekozen. Mears Beweging voor een Democratisch Slowakije (HZDS) heeft 61 zetels in het parlement. Met zijn coalitiepartners controleert Mear 83 zetels.

Onder normale omstandigheden zou het voor de hand hebben gelegen als de HZDS zelf een kandidaat zou hebben aangewezen. Die zou slechts zeven zetels van de oppositie nodig hebben om te worden gekozen. Maar de HZDS heeft niet thuis gegeven: ze heeft haar desinteresse onderstreept door geen kandidaat naar voren te schuiven, en ook haar twee kleine coalitiepartners hebben het laten afweten.

Alle voortekenen wijzen daarom op een impasse, niet alleen bij de eerste stemronde van donderdag, maar ook bij de vele stemrondes die nog zullen volgen. Als de impasse per 2 maart - als Kovác vertrekt - niet wordt opgelost, komen de meeste bevoegdheden van de president tijdelijk bij de regering - lees: Mear - te liggen. En dat is dan ook de reden waarom Mear niet de moeite heeft genomen een eigen kandidaat op te stellen: hij kan op relatief makkelijke manier zowel premier als president ad interim worden, in elk geval tot de parlementsverkiezingen in september van dit jaar.

Mear heeft in de laatste maanden van vorig jaar herhaaldelijk gesuggereerd dat de grondwet moet worden veranderd. In september zei hij dat de Slowaken de keus hebben tussen drie systemen: een presidentieel systeem zoals in de Verenigde Staten, waarbij de president een groot aantal bevoegdheden krijgt; een systeem waarin de regering meer bevoegdheden krijgt ten koste van de president; en een wat Mear noemde 'perfectionering' van het huidige systeem in Slowakije. Hij voegde daar toen aan toe zelf voorstander te zijn van een vermindering van de bevoegdheden van de president. Later echter heeft hij gesuggereerd veel te voelen voor een presidentieel systeem, waarbij de president de regering leidt en de functie van premier verdwijnt. Menigeen in Slowakije verdenkt hem ervan de opvolging van Kovác voornamelijk te willen verhinderen om op termijn zelf president met grote uitvoerende bevoegdheden te kunnen worden. De combinatie van de functies van premier en president ad interim geeft hem maandenlang in elk geval veel mogelijkheden om zijn greep op de Slowaakse samenleving te versterken en de oppositie verder te marginaliseren - geen slechte uitgangspositie met verkiezingen in het vooruitzicht.

Een poging van die oppositie om het scenario, dat zich vanaf vandaag gaat voltrekken, te voorkomen, liep vorig jaar op niets uit. In mei werd in Slowakije een referendum gehouden over het lidmaatschap van de NAVO èn over de vraag of de Slowaakse president voortaan door het parlement of direct door de bevolking moest worden gekozen. Op het laatste ogenblik evenwel schrapte de regering toen eenzijdig en in strijd met alle regels de vraag over de directe presidentsverkiezingen van het stembiljet. Het was een van de vele acties waarvoor de autoritaire en intolerante Mear vanuit de Europese Unie de wind van voren kreeg. Maar daar ligt Mear niet wakker van en het eindresultaat was dat de door de oppositie gewenste directe presidentsverkiezingen er niet zijn gekomen. En daar ging het de premier om.

President Kovác heeft op de valreep de parlementariërs opgeroepen zich constructief op te stellen. “De burgers verwachten dat de verantwoordelijken onderling voldoende wijsheid en voorzichtigheid opbrengen bij de verkiezing van een nieuwe president”, zo zei hij op 8 januari in een toespraak. Maar Kovác heeft de afgelopen jaren maar zelden zijn zin gekregen. Het is niet waarschijnlijk dat dat nu wel gebeurt.