'Speurend als een buizerd'

Politici worden niet geacht te spreken over de inhoud van hun ontmoetingen met de koningin. Maar hoe opereert zij, in het algemeen gesproken? Wat is 'de stijl van de leider'? Oud-premier mr. A.A.M. van Agt zegt “liever geen vragen” te beantwoorden. Wel biedt hij aan “een enkele notie” op te schrijven. Hij schrijft: 'Juliana Regina heb ik ruim zes jaar als minister van Justitie gediend, nadien nog eens twee jaar als minister-president. In die laatste functie heb ik vervolgens, andermaal twee jaar, de Kroon mogen dienen in de verpersoonlijking van koningin Beatrix.

Wat voorop in mijn herinnering staat, is hoe geëngageerd beiden waren in staatszaken. Schrander, ijverig en zeer betrokken verdiepten zij zich, allebei, in nagenoeg alle kwesties waarmee de regering van doen krijgt of die zich lijken aan te dienen. Als minister bezocht ik de koningin ongeveer elke twee maanden (soms frequenter natuurlijk, wanneer zich een urgente en belangrijke kwestie voordeed, zoals de Lockheed-affaire). Als minister-president vervoegde ik mij wekelijks bij het staatshoofd.

Je deed het niet op je akkertje, een ontspannen uurtje was het nooit. Altijd moest je goed bij de les blijven, want beide koninginnen wilden vaak het naadje van de kous weten. Met evasieve verhalen kwam je er niet. Pittige vragen kon je - als je niet alle gegevens paraat had - niet in een mist van woorden ontvluchten. Want beide vorstinnen waren niet alleen kwiek van geest, maar hadden bovendien een fenomenaal geheugen. Zo ben ik weleens verstrikt geraakt in een confrontatie met wat ik - naar de koningin zich opperbest herinnerde - blijkbaar over dezelfde aangelegenheid in een eerder gesprek had beweerd.

Koningin Beatrix zette de sporen nog dieper in mijn flank. Ze hield nauwkeurig boek van alle conversatie over staatszaken en - penibeler nog - bleek ook precies te weten wat er in die aantekenboekjes stond, ook wanneer het al een hele poos geleden was dat dezelfde kwestie aan de orde was geweest.

Verschillen waren er ook. Koningin Juliana was, in de jaren dat ik voor haar werkte, al op gevorderde leeftijd en begon ten slotte wat moe te worden, na zo'n drie decenniën de last van het koningschap te hebben gedragen.

Maar haar dochter bleek een vat vol vitaliteit - als een atleet die na een grondige voorbereiding tot in alle vezels gespannen aan de startlijn staat. De jonge koningin werkte gedreven, van haar mateloze kracht het opperste vergend. Alleen het perfecte was haar goed genoeg - het is al vaak gezegd. Zij werkte uiterst systematisch, hoog in het luchtruim als een speurende buizerd ontging haar op de bodem beneden geen enkel detail.

Koningin Juliana was soms heel geëmotioneerd, met name wanneer zij ongemoeid gelaten onrecht zag of nodeloos veroorzaakt leed. Haar dochter leek wat zakelijker van aard maar de ontvankelijke en onbevangen waarnemer zag versluierde emoties als gedaanten achter een wajangscherm.

Twee formidabele vorstinnen, twee Godsgeschenken voor de natie.'