Propellerheads maakten single met Shirley Bassey; 'Iedereen kletst door elkaar heen'

Het Engelse duo Propellerheads maakt instrumentale dansmuziek. Toch is er op hun laatste cd één stem te horen: die van Shirley Bassey. 'Ze was heel professioneel. Ze kan haar sterallures aan- en uitzetten.'

Decksanddrumsandrockandroll is verschenen bij Play It Again Sam (Wall cd 015). Woe 25 febr. treden de Propellerheads op in de Melkweg, zonder Shirley Bassey.

AMSTERDAM, 29 JAN. 'We willen Shirley Bassey heel erg bedanken omdat ze ons vereerde met haar optreden. We are still in shock.' Met deze tekst op het hoesje van hun cd eren Will White en Alex Gifford de diva die hun liedje History Repeating wilde zingen. Shirley Bassey (61) geeft graag concerten, maar neemt zelden meer een plaat op. In de jaren tachtig werkte ze voor één keer samen met het Zwitserse elektro-duo Yello, in het spetterende The Rhythm Divine, en nu heeft ze zich door het Engelse duo Propellerheads opnieuw laten verleiden tot het zingen van een eigentijdse dance-hit.

History Repeating klinkt op het eerste gehoor als een deuntje showjazz, met scherp gespeelde trompetten en hoekige pianoaccenten. Dat het een recente opname betreft blijkt uit de nijdige scratches van Will White die tussentijds opduiken, en het strakke mechanische geluid. Het nummer is niet representatief voor de onlangs verschenen cd van Propellerheads, Decksanddrumsandrockandroll - want die moet het verder stellen zonder het machtige geluid van Miss Bassey. Sowieso zonder stemmen trouwens; de Propellerheads maken instrumentale dansmuziek.

Alex Gifford (33) en Will White (24) begonnen tweeënhalf jaar geleden samen te spelen onder de naam Propellerheads (Amerikaans slang voor 'computer-nerds'). Gifford had al een lange muzikale geschiedenis. Zo heeft hij zes jaar lang saxofoon gespeeld bij een latere incarnatie van de punkgroep The Stranglers, en daarna een dance-duo gevormd met Dave Ball (ex-Soft Cell), The Grid. Als Alex en Will in Amsterdam zijn voor interviews is vooral Alex aan het woord; Will is verkouden en verstopt zijn gezicht in een groot glas whiskey.

Decksanddrumsandrockandroll is divers. De sfeer is afwisselend duister en vrolijk, de muziek klinkt soms slim en dan juist knullig. Net als bij een concert van George Clinton is hier de groove het belangrijkst, die pompt per nummer vaak zo'n zeven minuten door. Dat de nummers onderling afwisselend zijn past volgens Alex Gifford bij de tolerante geest van tegenwoordig. Over de muziekscene in Engeland op dit moment zegt hij: “Alles kan tegenwoordig. En dat is nieuw, want nog niet zo lang geleden zeiden veel mensen: 'Ik luister naar die speciale soort techno, of dat subgenre van de jungle, en iets anders moet ik niet.' Inmiddels is het publiek toleranter tegenover een eclectische houding, en er wordt ook weer meer geëxperimenteerd. Het is alsof de leraar het klaslokaal is uitgelopen en iedereen door elkaar heen is gaan kletsen.”

De Engelse zanger/gitarist Paul Weller heeft onlangs gezegd dat de stemming onder muzikanten van vandaag de dag te vergelijken is met die aan het eind van de jaren zestig. “Het ging er toen alleen maar om of iets goed klonk of niet”, zegt Gifford daarover. “Dat dat soort vrijmoedigheid de mensen nu weer beheerst heeft waarschijnlijk te maken met het feit dat men intussen wel gewend is aan het 'synthetische' geluid. Men weet dat er een grote overdaad aan soorten klanken bestaat, maar het synthetische wordt niet meer als een apart genre gezien. Iedereen doet daar zijn voordeel mee. Zo kan het ook dat rock en dance nu samengaan, zoals The Prodigy laat zien.”

Behalve de persoon van Shirley Bassey is er nog een link tussen de Propellerheads en James Bond - door hun versie van de Bond-tune On Her Majesty's Secret Service. Die cover staat niet alleen op hun eigen cd, maar is ook te vinden op Shaken'n'Stirred, een compilatie-cd waarvoor artiesten als Iggy Pop, Moby en Pulp de oude James Bond-tunes opnamen. De oorspronkelijke componist van die muziek is John Barry.

“John Barry”, zegt Alex Gifford, “is de reden dat wij in onze muziek vrijwel geen stemmen gebruiken. “Hij heeft inmiddels van zo'n 140 films de 'scores' geschreven. Je zal niet direct aan onze muziek horen dat hij ons heeft beïnvloed. Dat komt doordat bij de Propellerheads, in tegenstelling tot Barry, de nadruk meer op ritme ligt dan op melodie. Het zit hem dan ook eerder in de manier van opnemen en arrangeren. Ik ben altijd zeer onder de indruk geweest van het 'cinemascopische geluid', dat brede weidse geluid dat je lijkt te omringen. Dat effect proberen we te benaderen in onze nummers. Daar moeten dus ook geen stemmen in voorkomen, want die vernauwen het perspectief.”

Voor hun versie van On Her Majesty's Secret Service heeft David Arnold, zelf ook filmscore-componist en initiatiefnemer van Shaken'n'Stirred, de orkestpartij van het oorspronkelijke nummer opnieuw laten inspelen door een orkest. “Wij waren een tijd geleden al van plan om het nummer op te nemen maar hadden toen nog niet de beschikking over een orkest. We zaten al wel van alles ermee uit te proberen. Als Will een avondje als dj werkte, zette hij Barry's versie op en mixte daar van alles doorheen: breakbeats, gescratch. John Barry heeft onze opname nu gehoord en hij zei: 'dat is hoe ik het had willen doen, als ik het nu had opgenomen'.”

Als de Propellerheads live optreden, gedragen ze zich ook als dj's. Vooraan op het podium staan twee draaitafels waarmee Will en Alex speciaal vervaardigde acetaat-singeltjes (die vroeger werden gebruikt door radio-dj's) van hun eigen nummers laten horen. Op de singeltjes ontbreken passages en daar kan het duo ter plekke een invulling voor bedenken. Dan scratchen ze, spelen wat op een keyboard of variëren met de snelheid van de plaat. “Dat is leuker dan dat je werkt met voorbespeelde tapes. We kunnen onze dj-technieken gebruiken en bovendien slaat de plaat soms over. Dat geeft weer wat leven in de brouwerij.”

Het is een manier van werken die ver afstaat van Shirley Bassey. Zoals onlangs in een documentaire over haar op de BBC te zien was, heeft ze weinig op met alles wat niet echt 'live' is. Zoals het playbacken tijdens de opnamen van de video-clip voor History Repeating; Bassey dreef de regisseur tot wanhoop door dat steeds verkeerd te doen en na de zoveelste mislukte opname te roepen: “En als het nu niet lukt ga ik naar huis. Waar is mijn champagne?”. Tijdens de muziekopnamen hadden Gifford en White geen last van haar sterallures. “Ze kan ze aan- en uitzetten, lijkt het. In de studio was ze heel ontspannen en professioneel. Ze zong precies zoals wij dat wilden. Ik had haar tevoren een tape gestuurd waarop ik haar partij had gezongen. Met de 'pitch' hadden we mijn stem gemanipuleerd zodat de zanglijn de gewenste hoogte kreeg.

“Shirley Bassey vond dat ik daardoor klonk als Billie Holiday. Dat mag wat mij betreft op mijn grafsteen komen: Hier ligt de man die volgens Shirley Bassey klonk als Billie Holiday'.”