Niets te vieren, niets te klieren

Het besloten karakter van het feest irriteert. Maar verder? In Amsterdam haalt men de schouders op. 'Die rel komt er niet.'

IN COFFEESHOP de Republiek, in de Amsterdamse Staatsliedenbuurt, is het aan de vooravond van Beatrix' verjaardagsfeest rustig toeven. Er klinkt een ontspannen ska-muziekje. De muur waar onlangs nog posters hingen ter aankondiging van acties tegen de Afrikahaven, is nu leeg. Over het privéfeest van de koningin en de bijbehorende noodverordening maakt men zich in de Republiek niet druk. “Het gaat helemaal langs me heen”, zegt Dik Prins terwijl hij in zijn koffie-verkeerd roert. “Iedereen vindt Koninginnedag altijd erg leuk, maar als er echt wat aan de hand is, ben je weer gewoon volk dat moet oprotten. Maar ik ga niet demonstreren, dat vind ik te veel eer voor het koningshuis.”

Het lijkt tekenend voor de houding van de Amsterdamse bevolking: men keurt het besloten karakter en de strenge veiligheidsmaatregelen rondom het verjaardagsfeest af, maar die irritatie gaat eerder gepaard met schouderophalen dan met actie ondernemen.

Ook de Amsterdamse politiek heeft de afgelopen weken kritiek geuit op de organisatie van het feest. Toen het hof liet weten geen prijs te stellen op een gemeentelijke serenade met vuurwerk, noemde fractievoorzitter E. van der Laan van de PvdA het 'slordig' dat het koninklijk huis de bevolking geen compensatie geeft voor de overlast van het feest. Vervolgens nam de gemeenteraad vorige week een motie aan om de voorgenomen plaatsing van zes fotoborden van Beatrix op de Dam niet te laten doorgaan. Sommige fracties, zoals het CDA, vonden dat dit niet paste bij het privékarakter van Beatrix' feest, andere fracties (GroenLinks bijvoorbeeld) waren van mening dat borden van zes bij vier meter te veel deden denken aan DDR-achtige persoonsverheerlijking of vreesden dat ze vandalisme zouden uitlokken.

Maar burgemeester Patijn legde die motie naast zich neer. De zes fotoborden, aan beide zijden bedrukt, komen toch op de Dam. Voor de burgemeester was dat ook een beetje een prestigekwestie geworden: nadat zijn gemeentelijke serenade al was afgewezen door de koningin, en hijzelf niet was uitgenodigd voor het feest in het paleis, mocht niet ook dit nog eens mislukken.

Gabriëlle Eichholtz, secretaris van de ondernemersvereniging Amsterdam City, die bijdroeg in de kosten van de borden, is blij dat het geld voor de foto's niet is weggegooid. Ze vindt dat de gemeenteraad de onvrede heeft opgeklopt. “Op het moment dat je zoiets aankondigt, komen er meteen allerlei groeperingen die zeggen dat ze dat feestje wel even vriendelijk komen verstoren. Vervolgens denkt de gemeenteraad dat als je een vlag uithangt, het meteen als een rode lap op een stier werkt.”

Ook het toezingen van de koningin, dat Beatrix eerder afwees, gaat toch door. De Amsterdamse zangleraar en stand up conductor Geert van Tijn vroeg en kreeg een vergunning voor een (zang)demonstratie, en zal zaterdag om drie uur een openbare zangles geven op de Dam. De tekst die de oud-trotskist schreef bij de muziek van het Slavenkoor, is alleszins ironisch: Niets meer kan deze zangles verstoren/ Daarom laten wij het nog een keer horen/ Al die maanden, die jaren in dienst van het volk/ De gevoelens der mensen, daarvan zijn wij de tolk.

Van Tijn vindt het karakter van het feest vooral verwarrend. “Het is privé, maar het is zo openbaar bekendgemaakt dat van dat privékarakter nauwelijks wat overblijft.”

Verder is er de afgelopen weken in de media veel aandacht geweest voor mogelijke acties uit linkse hoek tijdens het verjaardagsfeest van Beatrix. Pamfletten die ordeverstoringen aankondigden waren er genoeg. Zoals de notulen van de 'Beasixties'-demonstratie, die in de bus werden gegooid bij Ravage en vervolgens door dit actieblad werden gepubliceerd. Maar ze lijken geen verband te houden met daadwerkelijke demonstraties.

In het redactielokaal van Ravage, in de Pijp, snort de kachel. Op tafel liggen dagbladen en pamfletten door elkaar heen. “Iedereen kan een pamflet maken”, zegt redacteur Rob Feenstra, terwijl hij een stencil op tafel legt dat voor 31 januari een 'drijfjacht op koninklijk wild' aankondigt bij paleis Het Loo. “Maar er is geen enkele serieuze actie voorbereid.”

Nadat Ravage deze en andere ludieke aankondigingen bij wijze van grap had gepubliceerd, sloegen verschillende media alarm. De 'chaoten' zouden tegen de monarchie ageren en in het buitenland met een videoband van de Eurotop medestanders werven voor de Bea-rellen. Maar in de actiewereld haalt men vooral de schouders op over alle stemmingmakerij. De meeste mensen noemen het belachelijk dat de binnenstad wordt afgesloten voor het verjaardagsfeest van een koningin die begin januari in Ravage nog “het nationale symbool van de inhaligheid en onverschilligheid” werd genoemd. Maar ze vinden het de monarchie niet waard om voor opgepakt te worden.

De bewoners van het voormalige kraakpand Vrankrijk, tijdens de Eurotop nog een centraal punt voor actievoerders, hebben aangekondigd dit weekeinde de gordijnen dicht te doen en de deur op slot. Vrije Keyser TV, het actieprogramma op de Amsterdamse lokale televisie, ging in de uitzending van afgelopen maandagavond op bezoek bij De Telegraaf om te informeren waar die rellen toch zouden zijn waar de krant over berichtte.

Ravage wordt om de haverklap gebeld, vertelt Feenstra. “Iedereen wil graag weten hoe laat de rel is, maar de rel die komt er niet.” Zijn er eigenlijk nog (aangekondigde) acties die wél doorgaan? Zoals het er nu naar uitziet niet meer dan twee, en die hebben allebei vooral een ludiek karakter. Vanmiddag zou het Nieuw Republikeins Genootschap op de Dam de republiek uitroepen door het voorlezen van een onafhankelijkheidsverklaring. Voor morgenmiddag één uur staat de 'terugloopactie Going Back' op het programma, te beginnen vanaf het Leidseplein.