'Een stadhouder-nieuwe-stijl'

De schrijfster Hella S. Haasse werkte tweemaal mee aan een Beatrix-portret: voor een boek over de prinses, die in 1956 achttien jaar werd, en voor een televisiefilm over de koningin, die in 1988 haar vijftigste verjaardag vierde. Zowel voor het boek als voor de film sprak Hella Haasse uitvoerig met de prinses/koningin. Hoe herinnert mevrouw Haasse (op 2 februari 80 jaar) zich deze gesprekken? Zoals vele Nederlanders die koningin Beatrix 'zonder entourage' hebben ontmoet, wil zij daarover liever niets zeggen. Wel biedt zij aan 'enkele gedachten' op te schrijven. “Dan kan ik er beter over nadenken.” Zij schrijft:

'Hoe koningin Beatrix werkelijk is, blijft, denk ik, verborgen voor iedereen die niet tot haar allernaaste omgeving behoort. De noodzaak tot die terughoudendheid zit als vanzelfsprekend vast aan haar positie. Zij kan zich geen direct onbevangen reageren, geen openhartigheid over haar opvattingen en denkbeelden veroorloven. Zij weet zich, bij spreken in het openbaar, vermoedelijk vaak door velerlei scrupules verplicht tot het gebruik van onaanvechtbare algemeenheden, ook daar waar zij zich graag wat pittiger en oorspronkelijker had uitgedrukt. Altijd moet zij bedacht zijn op interpretaties die misverstanden of controversen kunnen veroorzaken. Maar aan haar oprechte betrokkenheid bij actuele maatschappelijke en levensbeschouwelijke kwesties valt niet te twijfelen.

Meer dan haar lief kan zijn, is zij, waar het haar imago betreft, aangewezen op discretie, goodwill en begrip van anderen. Tegen onvolledige of opzettelijk vertekende, 'gekleurde' informatie en wrede of smakeloze persiflages kan zij zich niet verdedigen. Zij heeft geen andere toevlucht dan een zo streng mogelijk gehandhaafde privacy.

Alleen van haar ambtsuitoefening en representatieve savoir faire als staatshoofd kunnen wij, buitenstaanders, ons een beeld vormen. Zij vervult, voor iedereen waarneembaar, de buitengewoon moeilijke en ondankbare taak van constitutioneel vorst in een land met republikeinse tradities. Zij doet dat uiterst plichtsgetrouw, energiek en deskundig en ook - zo lijkt het - met nuchterheid en relativerend zelfinzicht.

De omstandigheden eisen van haar dat zij een overkoepelend symbool belichaamt. Dat kan niet zonder een bepaalde mate van stilering en afstandelijkheid. Juist het feit dat zij voorzichtig omgaat met haar onmiskenbare kwaliteiten van hartelijke uitstraling, spontaniteit en gevoel voor humor, dat wil zeggen met eigenschappen die haar 'mediageniek' maken en haar populariteit zouden kunnen vergroten, verdient respect. Door die gewetensvolle opvatting kunnen haar zelfbeheersing en beginselvastheid een accent krijgen dat hier en daar als autoritair en eigenzinnig wordt ervaren. Men kan zich echter afvragen of haar houding niet veeleer berust op afkeer van een oneigenlijk effect, dat de wezenlijke inhoud van haar optreden zou vertroebelen.

Ook wie zich geen monarchist of 'Oranjeklant' voelt, kan het nut en de betekenis inzien van een Oranje, die als een 'stadhouder-nieuwe-stijl' waardig de natie vertegenwoordigt en met kennis van zaken boven de partijen staat.'