'Als IRA zijn zin niet krijgt, grijpen ze naar geweld'

David Trimble, de belangrijkste protestantse leider in het Noord-Ierse vredesproces, maakt steeds rechtsomkeert als zijn katholieke opponent Gerry Adams op hem afkomt. Hij wordt ziek van Adams' “walgelijk, manipulerend gedrag”.

LONDEN, 29 JAN. Waarom willen de regeringen van Groot-Brittannië en Ierland toch zo graag dat hij rechtstreeks onderhandelt met Gerry Adams, de president van Sinn Fein? Hij wordt alleen al misselijk bij de gedachte. Zij weten toch ook wel dat Sinn Fein niets anders is dan een dekmantel voor de IRA, het verboden Ierse Republikeinse Leger. Dat verschillende afgevaardigden van Sinn Fein bij het vredesoverleg zitting hebben in de Legerraad van de IRA. “Dat van hen een rechtstreekse lijn loopt naar degenen die de trekkers overhalen.”

Hij wordt steeds kwader, steeds feller. David Trimble, leider van de Ulster Unionist Party (UUP), de grootste protestantse partij van Noord-Ierland. Alsof hij het vuur van zijn woede voedt met zijn woorden. En als hij zich opwindt, zwelt zijn speknek en kleurt zich zijn gezicht van rose tot rood.

Sommige andere partijen in het Noord-Ierse vredesoverleg proberen hem af te schilderen als de man die elke vooruitgang tegenhoudt, die elke bespreking traineert. Omdat hij sinds Sinn Fein vorig jaar september tot de onderhandelingen werd toegelaten nog geen woord met Gerry Adams heeft gewisseld. Ze noemen hem 'de draaikont'. Omdat hij steeds als de president van Sinn Fein op hem afkomt een pirouette en rechtsomkeert maakt.

Maar waar zeuren ze toch over, verzucht Trimble na het woensdagberaad in Londen? Tijdens de onderhandelingen bevindt hij zich toch in dezelfde kamer als Gerry Adams. Ze zitten toch aan dezelfde tafel. Als hij spreekt bereiken zijn woorden toch ook Gerry Adams, al vermijdt hij elk oogcontact met de Sinn Fein-leider.

Hij weet dat Adams herhaaldelijk geklaagd heeft over de “pesterige, minimalistische, surrealistische” opstelling van de Ulster Unionisten. “Stompzinnige, kleinzielige woordspelletjes.” Andere woorden heeft Trimble daar niet voor. Zijn achting voor Adams als politicus is de afgelopen maanden tot het nulpunt gedaald. “Zijn walgelijk, manipulerend gedrag” werkt Trimble op de maag.

Hij heeft woensdagochtend nog een brief van Adams gekregen met het verzoek om een persoonlijk onderhoud. De president van Sinn Fein dacht zeker dat hij wel door de knieën zou gaan, nadat de Britse premier Blair een dringend beroep op hem had gedaan “om de impasse te doorbreken” en “de directe dialoog aan te gaan”. Ook de Britse minister van Noord-Ierland had druk op hem uitgeoefend door te verklaren dat het “krankzinnig” is als deelnemers aan het vredesoverleg niets rechtstreeks met elkaar communiceren. Maar hij kan toch niet openlijk communiceren met een partij “die direct of indirect is betrokken bij een dertigjarige campagne van geweld tegen de protestantse bevolking”? “Die het recht op zelfbeschikking niet accepteert van de mensen die ik vertegenwoordig. Die vasthoudt aan een verenigd Ierland terwijl een meerderheid van de Noord-Ierse bevolking Brits wil blijven.”

Waarom hij wel praat met loyalisten, protestanten die niet vies van geweld zijn? En niet met republikeinen, katholieken die zijn besmet door terreur? Met loyalisten of republikeinen, met protestanten of katholieken heeft dat niets te maken, zegt Trimble. Bepalend is of een partij zich daadwerkelijk tot democratische beginselen heeft bekeerd. Inderdaad, hij doet zaken met de loyalistische Progressive Unionist Party (PUP) die banden onderhoudt met de paramilitaire Ulster Volunteer Force (UVF). Omdat die terreurorganisatie zich al meer dan drie jaar strikt houdt aan een staakt-het-vuren.

Maar hij is ook ontmoetingen niet uit de weg gegaan met Democratic Left, een Ierse republikeinse partij die geleid wordt door een voormalig lid van de IRA. “Omdat die partij zich voorgoed heeft gedistantieerd van geweld”, zegt Trimble. Anders dan Sinn Fein en haar vriendjes van de IRA. “De IRA doet alleen aan tactisch staakt-het-vuren. Als de organisatie zijn zin niet krijgt, grijpt ze toch weer naar geweld.” Iedereen weet toch dat de Irish National Liberation Army (INLA), een republikeinse splinterorganisatie, de afgelopen maand uitsluitend twee loyalisten heeft kunnen doodschieten met steun van de IRA, zegt Trimble. Daarom had afgelopen maandag niet alleen de UDP uit het vredesoverleg moeten worden verwijderd maar ook Sinn Fein.

De leider van de Ulster Unionist Party toont zich teleurgesteld over de geringe vooruitgang die deze week bij de onderhandelingen in Londen is geboekt. Hij zegt dat het overleg dit jaar zo goed begon met een Anglo-Iers raamwerk voor een politieke regeling in Noord-Ierland. Vooral de instelling van een Raad voor de Britse eilanden sprak hem aan. Omdat daarmee de band tussen Noord-Ierland en Groot-Brittannië zou worden versterkt.

Van de instelling van supranationale instanties waarvan bevoegdheden zich uitstrekken tot het hele Ierse eiland moet hij niets hebben. “Geen derde machtscentrum in Ierland”, zo luidt zijn motto. “Dat zouden de nationalisten wel willen”, grijnst hij, “zo'n embryo voor een regering die heel Ierland bestrijkt.” Maar de Unionisten zijn heus niet zo onbuigzaam en onverzoenlijk, als de nationalisten hen graag afschilderen, verzekert Trimble. Tegen vrijblijvende samenwerking tussen Ierland en Noord-Ierland heeft hij geen bezwaren. Als voorbeeld van wat hem voor ogen staat noemt hij de Noord-Europese raad van Scandinavische landen en het Cultureel Verdrag tussen Vlaanderen en Nederland.

Trimble weet ook nog wel een andere oplossing voor het conflict in Noord-Ierland. “Het ongedaan maken van een historische vergissing: de tweedeling van Ierland in 1920.” De Ierse republiek die zich weer bij het Verenigd Koninkrijk voegt. Al erkent hij lachend dat die constructie mogelijk niet haalbaar is.

Erg optimistisch laat Trimble zich niet uit over het vredesoverleg. Hij trekt een vergelijking met de besprekingen in 1992. Ook toen werden de onderhandelingen eerst tijdelijk verplaatst van Belfast naar Londen en vervolgens naar Dublin. Om de besprekingen nieuwe impulsen te geven. Het overleg stortte kort daarop in. “Ik hoop dat we Dublin dit keer halen”, verklaart Trimble. PUP-leider David Ervine had gisteren aan één woord voldoende om de sfeer bij het vredesoverleg te omschrijven. “Shit.”