VS zijn supermacht, ondanks affaire president

Als de affaire-Lewinsky iets bewijst, dan is het wel hoe dominant de positie van de Verenigde Staten na het einde van de Koude Oorlog in de wereld geworden is.

ROTTERDAM, 28 JAN. De Verenigde Staten zijn de enige overgebleven supermacht en dus heeft alles wat er in Washington gebeurt onmiddellijk gevolgen voor de rest van de wereld. Het maakt niet uit of het om plannen voor een nieuwe wereldorde gaat of om de mogelijkheid van presidentiële meineed over een seksuele relatie.

Irak beseft dat beter dan welk land ook. Sommige Iraakse functionarissen hopen dat Clinton het zo druk heeft met de zaak-Lewinsky dat hij Saddam Hussein even 'vergeet'. Maar de Iraakse staatstelevisie waarschuwde vorige week al voor zwaar weer: want wat is er aantrekkelijker voor een supermacht in de problemen om een oorlog te beginnen en zo de aandacht van de publieke opinie af te leiden? De Egyptische krant Al Gomhouriya las Clinton maandag daarom op voorhand al de les: “Het vermoorden van nog meer Irakezen, die toch al belegerd en uitgeput zijn, lost uw problemen niet op.”

Eigenlijk begrijpt niemand in het Midden-Oosten hoe de affaire zo uit de hand heeft kunnen lopen. Want een goede leider heeft zijn volk onder de duim en de meeste ambtgenoten van Clinton in het gebied zouden wel weten wat te doen met een loslippige stagiaire of een dwarse aanklager.

In Azië overheerst de bezorgdheid. Indonesische gezagsdragers hebben tot nu toe gezwegen over de perikelen van Clinton. Over escapades van politici, waar ook ter wereld, rept men in Jakarta niet en menige Indonesische bureaucraat, politicus of generaal heeft zelf een pacar gelap (geheim vriendinnetje), ook wel simpanan (spaarpotje) genoemd. Bovendien heeft men nu wel wat anders aan zijn hoofd. De roepia keldert, de prijzen stijgen en morgen (overmorgen) is het einde van de Ramadan. De dag- en weekbladpers heeft tot dusverre alleen berichten overgenomen van de internationale persbureaus, zonder begeleidend redactioneel commentaar.

Alleen Kompas, het grootste (katholieke) landelijke dagblad, dat geldt als een chique kwaliteitskrant, wijdde maandag een redactioneel commentaar aan 'de storm rond president Clinton en de invloed ervan op de buitenlandse politiek van de VS'. “Het jongste schandaal (de Lewinsky-affaire) kan een vernietigende uitwerking hebben op zijn presidentschap. Of hij nu schuldig is of niet, omdat Clinton de leider is van 's werelds enige supermacht, zal de jongste storm invloed hebben op de binnen- en buitenlandse politiek van de VS.”

Ook uit de reacties in Europa blijkt dat de VS de onbetwiste leider van de wereld zijn. In de jaren zestig wilde de Franse president De Gaulle problemen in Amerika nog wel eens aangrijpen om een appel op Europa te doen om zich - bij voorkeur onder leiding van Frankrijk - te verenigen. Maar op een persconferentie nam de huidige president, Chirac, het juist voor Clinton op. “De autoriteit van president Clinton staat buiten kijf en wordt ook niet betwist”, aldus Chirac. Ook van gegniffel over de problemen van Frankrijks rivaal is nauwelijks sprake. “Bij ons is de deugdzaamheid van onze leiders nooit tot dogma verheven. Onder het Ancien Régime [het Frankrijk van vòòr de Franse Revolutie, 1789, red.] hadden de vorsten ook hun liefjes.”

In Rusland ontbreekt de Schadenfreude eveneens. Ten tijde van de Koude Oorlog zou de affaire-Lewinsky ongetwijfeld zijn geïnterpreteerd als een nieuw bewijs - zo dat nog nodig was - van de superioriteit van het communisme. Maar alleen de ochtendkrant Segodnja verwijst naar dat Sovjet-verleden. “De Verenigde Staten zijn het laatste bastion van het totalitarisme”, schrijft de krant. “Als er ergens een Big Brother over je schouder meekijkt, dan is het in de Verenigde Staten. Buren en belastinginspecteurs, iedereen houdt je in de gaten en niemand is te beroerd je aan te geven. Hoe kan het anders dat die 'vriendin' van Monika in het geheim voor de FBI gesprekken opnam? Het is precies zoals bij ons in de Sovjet-tijd!”

Met de Sovjet-ideologie definitief naar de geschiedenisboekjes verbannen, is er enige ruimte voor male bonding. Zelfs de meest uitgesproken Amerika-hater, de ultra-rechtse Vladimir Zjirinovski, nam het daarom voor Clinton op. “Als hij afgezet wordt, kan hij altijd bij mij thuis komen. Dan halen we samen onze erotische herinneringen op.” En bij sommige Russen, die volgens critici over het algemeen niet zo heel veel reden hebben om trots te zijn op hun land, ligt zelfs een gevoel van superioriteit op de loer. “In Amerika bestaat er iets dat ze ongewenste intimiteiten noemen”, legde een professor uit op televisie. “Dat komt hierop neer: wanneer je (als man) naar een vrouw kijkt, moet je haar trouwen. Net als Rusland in de zeventiende eeuw.”

Ook in Zuid-Europa overheerst de opluchting dat het Amerikaanse puritanisme een continent ver weg is. “Wat is er mis met een potje wippen”, zei een Griekse kapper gisteren met de schaar in de hand. “De leugen in de liefde is bon ton en altijd ontkennen, wat het bewijs ook is, redt het huwelijk en dus de samenleving”, aldus de gerenommeerde Italiaanse journaliste Natalia Aspesi. Ook in Spanje, waar seksuele slippertjes eerder als een plus dan een min op de politieke conduitestaat gelden, overheerst de verbazing. “Belachelijk, ridicuul, maar ondanks dat toch een ernstige zaak. Hoe de kwestie ook uitpakt, duidelijk is dat Clintons imago zwaar is beschadigd en dat raakt iedereen, en dus ook Spanje.” De hoofdredacteur die dit schreef, Pedro J. Ramírez van El Mundo, weet waar hij het over heeft. Onlangs werd hij zelf het slachtoffer van een smaadcampagne waarbij honderden videobanden van zijn buitenechtelijke escapades werden verspreid. Op een daarvan ligt hij vastgebonden op bed in een sm-outfit. Over de vraag of dit nu 'echte' seks was, hoefde Spanje niet lang na te denken.

Met bijdragen van: Steven Adolf, Bernard Bouwman, Marc Chavannes, F. G. van Hasselt, Marc Leijendekker, Michael Stein, Dirk Vlasblom en Frank Westerman.