Japans corruptieschandaal raakt politieke macht LDP

Deze week is in Japan een nieuw corruptieschandaal losgebarsten, dat ditmaal het machtige ministerie van Financiën in het hart treft. De affaire kan ingrijpende politieke gevolgen hebben voor de regerende LDP van premier Hashimoto.

TOKIO, 28 JAN. De Japanse premier Ryutaro Hashimoto heeft een probleem dat veel van zijn Aziatische collega's, onafhankelijk van ideologische gezindheid, bekend zal voorkomen: hoe hervorm ik een economisch bestel zonder krachten los te maken die de eigen politieke macht ondermijnen?

Na de afgelopen jaren tevergeefs meer dan 1.000 miljard gulden via overheidsopdrachten in de economie te hebben gepompt, besloot de Japanse overheid dat in de toekomst alleen deregulering voldoende economische groei kan genereren. De regering propageert nu global standards en een economie die free & fair dient te zijn, om een aantal termen te gebruiken die momenteel populair zijn in Japan. Tegelijkertijd ziet ze zich geconfronteerd met een zeer gemotiveerd openbaar ministerie dat deze principes zonder aanziens des persoons in de praktijk brengt.

Nadat afgelopen jaar banden tussen alle grote effectenhuizen en de onderwereld werden blootgelegd, is het OM nu begonnen met het opbrengen van ambtenaren wegens corruptie. Deze arrestaties zijn gebaseerd op de documenten die eerder bij het zakenleven in beslag zijn genomen en het is de vraag hoe ver men nog zal gaan. Ook bij het ministerie van Financiën zijn deze week weer dozen vol paperassen afgevoerd die nieuwe zaken kunnen opleveren. “Er gaan inmiddels stemmen op dat dit onderzoek te ver gaat”, noteerde de krant Asahi gisteren.

Tot dusver is de schade voor Hashimoto's Liberaal-Democratische Partij enkel het ontslag van minister Hiroshi Mitsuzuka (Financiën), maar dit hoeft geen enkele verdere consequentie te hebben. Ook premier Hashimoto zelf trad in 1991 als minister van Financiën af wegens een schandaal. Ministers zijn gelijktijdig lid van het parlement, en op die zetel blijven ze gewoon zitten tot hun beurt weer komt in een volgend kabinet. Dit keer is Mitsuzuka niet eens zelf van corruptie beschuldigd, dus de persoonlijke schade is te verwaarlozen.

Gevaarlijker voor de LDP is een mogelijke structurele verandering in de Japanse bestuurspraktijken. “Het staat vast dat de concentratie van macht bij de overheid, met als kern het recht vergunningen te verlenen, een cruciale rol heeft gespeeld in de naoorlogse (economische) ontwikkeling van Japan. Maar die taak is voorbij, terwijl de lege eierschaal van machtsconcentratie en regelgeving nog niet is gebroken. Dat is de ware oorzaak van het huidige schandaal.” Deze woorden sprak voorzitter Josei Itoh van de Keidanren, de belangrijkste lobbygroep van het bedrijfsleven, gisteren.

De LDP heeft Japan sinds de oorlog geregeerd in een nauwe combine met ambtenaren, bedrijfsleven, ultranationalisten, onderwereld en Amerikanen. Zo kreeg de LDP financiële steun van de CIA gedurende de Koude Oorlog en werd een vernieuwing van het veiligheidsverdrag met de VS in 1960 door het parlement gejaagd terwijl yakuza (de Japanse mafia) en ultranationalisten buiten een veldslag voerden met demonstranten. Premier destijds was Nobusuke Kishi die na de oorlog eerst als 'Oorlogsmisdadiger Klasse A' door de Amerikanen was opgepakt, maar zonder verklaring werd vrijgelaten en zich vervolgens een betrouwbare zetbaas van de VS toonde.

Koude Oorlog en CIA-steun zijn inmiddels voorbij en nu staat ook het naoorlogse economische systeem op de helling. De overheid toont met zijn dereguleringsplannen de overtuiging een nieuwe weg in te moeten slaan, gedwongen door economische omstandigheden. Het zakenleven, de grote financier van de LDP, is groot voorstander, zoals blijkt uit de woorden van Itoh en eerdere publicaties van de Keidanren. De vraag is of de LDP in deze veranderende omstandigheden zijn machtsbasis weet te bewaren.

De LDP heeft als enige ideologie en samenbindende factor het bezit van de regeringsmacht. Verkiezingen werden gewonnen op basis van cliëntisme in nauwe samenwerking met ambtenaren en bedrijfsleven. Totdat een corruptieschandaal in 1993 tot grote verontwaardiging onder het publiek leidde en een aantal LDP-politici hun kans roken door de op dat moment impopulaire LDP te verlaten. De LDP verloor de verkiezingen en gedurende één jaar ook de regeringsmacht.

Twee opiniepeilingen onder kiezers dit weekeinde tonen aan dat de regering Hashimoto een dieptepunt heeft bereikt in populariteit. En deze peilingen werden gehouden voor de arrestatie van ambtenaren van Financiën, afgelopen maandagavond. De LDP heeft na het verlies in 1993 de meerderheid in het Lagerhuis weer heroverd en wil deze zomer bij de Hogerhuisverkiezingen ook daar de meerderheid weer in handen krijgen. De vraag is of deregulering en cliëntisme elkaar wel liggen, of de LDP zich met de huidige ontwikkelingen niet in de eigen vingers zal snijden. Daarbij hoort ook de vraag of het openbaar ministerie speelruimte blijft houden voor onafhankelijk onderzoek naar corruptie binnen de overheid en de nauwe banden tussen bedrijfsleven en onderwereld.