Duitse bisschoppen mijden confrontatie over abortus

BONN, 28 JAN. De Duitse bisschoppen hebben het hoofd voor de paus gebogen. Nog hopen zij een ernstige confrontatie met Rome over abortus te voorkomen. Ook de regering van Helmut Kohl heeft haar uiterste best gedaan een nieuwe Kulturkampf met het Vaticaan in de kiem te smoren. Enkele maanden voor de verkiezingen is dat wel het laatste, dat ze kan gebruiken.

De vraag is alleen of dat lukt, want in de reacties uit de kerkgemeenschap in Duitsland klinkt teleurstelling en bitterheid: over de brief van de paus en over de reactie van de Duitse bisschoppen.

In vriendelijke doch niet mis te verstane woorden, heeft de paus de Duitse kerk te verstaan gegeven geen certificaten meer voor abortus te verlenen. In Duitsland heeft een vrouw, die abortus overweegt, zo'n certificaat van een kerkelijk of onafhankelijk consultatiebureau nodig (Zwangsberatung). Pas als een adviesinstelling een attest uitschrijft, wordt het plegen van abortus tijdens de eerste drie maanden niet als strafbaar beschouwd. Dat is de kern van een politiek compromis, dat in 1995 werd bereikt toen de liberale Oost-Duitse abortuswetgeving met de strenge West-Duitse moest worden verzoend.

Er zijn meer dan 1.600 consultatiebureaus, waarvan een kwart katholiek. In een land waar een op de drie inwoners katholiek is, claimen de katholieke bureaus dat zij met hun adviezen erin slagen het aantal abortussen in het land relatief laag te houden.

De Duitse kerk moet zich nu in allerlei bochten wringen om zich uit de situatie te redden. Na een geheim conclaaf in een klooster in Würzburg hebben de bisschoppen besloten geen certificaten meer uit te schrijven. Maar hoe is dat te verenigen met hun wens de talrijke katholieke adviesbureaus in stand te houden voor zwangere vrouwen, die zo'n attest nodig hebben?

De katholieke theoloog Hans Küng kritiseerde de bisschoppen hevig. De geloofwaardigheid van de kerk heeft onder dit besluit hevig geleden. De katholieke bisschoppen hebben “tegenover het Romeinse Kremlin laf zwijgen en serviele gehoorzaamheid” aan de dag gelegd. In een ingezonden artikel in de Süddeutsche Zeitung roept Küng op tot “verzet tegen de arrogantie van de macht” in Rome. De autoriteit van de paus is een fa,cade geworden, aldus Küng.

Ook in verschillende katholieke adviescentra heerst teleurstelling over de houding van de bisschoppen. “Er verandert niets, ook niet bij zogenaamd progressieve bisschoppen”, zegt een vrouw die werkzaam is bij een katholiek consultatiebureau in Bonn. Tekenend voor de sfeer is dat vrijwel niemand bij naam genoemd wil worden, want nu de bisschoppen gezwicht zijn, vrezen ze dat pastoors en kapelaans zich ook zullen voegen. De kerk heeft zich in een delicate positie laten manoeuvreren, vindt ze. “Een revolte tegen Rome betekent machtsverlies, maar het terugdraaien van de huidige situatie levert verdere vervreemding van de basis op.”

Bondskanselier Helmut Kohl heeft een appel op de kerken gedaan een weg te vinden die de katholieke advisering veiligstelt. De kanselier wil geen stemmen verliezen van zijn christelijke aanhangers. Maar dat is net de kern van het probleem: de scheiding tussen kerk en staat is in het geding. De bisschoppen hebben op hun beurt de regering gevraagd om hulp bij dit dilemma. De wet stelt een certificaat verplicht en de bisschoppen, willen - op verzoek van de paus - de wet aan hun laars lappen. Voorlopig komt de kerk de staat tegemoet. Pas na de verkiezingen hoeft er een oplossing te zijn.