Vonnis tegen Etienne U. afscheid van IRT-trauma

Drugsbaron Etienne U. werd gisteren veroordeeld tot zes jaar cel. Het voorlopig einde van een IRT-trauma - of hoe een grote vis ook 'schoon' kan worden gevangen. AMSTERDAM, 27 JAN.De ongrijpbare is gegrepen.

Zes jaar vonniste de Amsterdamse rechtbank gisteren tegen drugsbaas Etienne U.. Maar dat verheugde het openbaar ministerie niet het meest. Dat de straf anderhalf jaar lager uitpakte dan de 7,5 jaar die het Haarlemse openbaar ministerie had geëist, werd door een opgeluchte officier Van Straelen met een “niets is zo lastig als het bepalen van een strafmaat” weggewuifd. “We hebben een clean onderzoek uitgevoerd en dat is gehonoreerd”, zei persofficier J. Hemmes-Boender. Vanaf de eerste procesdagen tegen Etienne U. leken de gebruikte opsporingsmethoden dan ook vaak verdachter dan de hoofdverdachte zelf.

Acht jaar lang was Etienne U. in de gaten gehouden, eerst als rechterhand van de in 1991 geliquideerde drugsbaron Klaas Bruinsma, later als diens opvolger. U. ontplooide zich van een op loslopende koeien schietende wapenliefhebber tot de welhaast onkwetsbare don achter een drugsimperium waarin miljoenen omgingen. Zó ongrijpbaar was hij, dat justitie drugs ging importeren in een poging bij hem in de buurt te komen. Alleen zo, was de redenering, zouden grote vissen van het kaliber-U. te vangen zijn. De naam Etienne U. werd daardoor tijdens de IRT-affaire en de parlementaire enquête opsporingsmethoden, die een procureur-generaal en twee ministers de kop kostten, synoniem voor een zich vergalloperend opsporingsapparaat. Het IRT werd opgedoekt, alle bewijzen tegen U. gingen de kluis in en in 1994 moest een nieuw onderzoeksteam, het Kernteam Randstad Noord en Midden (KTR), bij nul beginnen. Met louter klassieke middelen zoals het observeren en afluisteren van verdachten moest het KTR justitie van IRT-smetten zuiveren. De zaak-Etienne U. was daarmee een testcase voor 'schoon' rechercheren.

Gisteren maakte de Amsterdamse rechtbank een voorlopig einde aan het Haarlemse IRT-trauma. Ook de zes overige verdachten kregen redelijk hoge straffen, zij het eveneens wat lager dan geëist. Twee andere leden uit de top van U.'s organisatie, Bertus C. en Citon C., werden veroordeeld tot 4 jaar. De 'boekhouder' Edwin S. kreeg 3,5 jaar; de overige verdachten 21 maanden tot 2 jaar.

De zes raadslieden van Etienne U. en zijn mede-verdachten hadden het begin november begonnen proces aanzienlijk vertraagd door tal van niet-ontvankelijkheidsverweren en het oproepen van steeds weer nieuwe getuigen. Steeds ging het daarbij om de vraag of 'besmet' materiaal uit het taboe verklaarde IRT-onderzoek in het nieuwe strafdossier was terechtgekomen, of dat ontoelaatbare opsporingsmethoden waren gebruikt. Had het OM een oneigenlijke deal gesloten met getuigen in de Verenigde Staten? Had justitie opnieuw drugs laten importeren? Met gekromde tenen moet de verdediging het vonnis hebben aangehoord. Steeds weer klonk het “anders dan de raadsman is de rechtbank van oordeel...”, en zo werd het ene na het andere verweer van tafel geveegd.

Wel erkende de rechtbank dat verslagen van afgeluisterde telefoongesprekken uit een oud onderzoek tegen Klaas Bruinsma ten onrechte in het strafdossier waren terechtgekomen, maar ook dat bleek geen reden het OM niet-ontvankelijk te verklaren. Daardoor bleef het bij de niet-ontvankelijkheidsverweren die de rechtbank al in de tweede procesweek honoreerde. Etienne U. mocht daarna niet meer worden vervolgd voor buitenlandse drugshandel, wapenbezit en valsheid in geschrifte, omdat deze beschuldigingen niet waren vermeld in het verzoek aan Frankrijk om hem uit te leveren.

Het OM heeft de schade grotendeels hersteld door de internationale drugshandel toe te voegen aan de bewijslast voor artikel 140 (deelname aan een criminele organisatie). De rechtbank achtte ook Etienne U.'s “bestuurderschap” van een internationaal opererende drugsbende wettig en overtuigend bewezen en betrok in dat oordeel twee omvangrijke buitenlandse drugtransporten. Etienne U. krijgt zijn straf ook voor het “stelselmatig” en fors benadelen van de Nederlandse fiscus. De Belastingdienst wil nog miljoenen van hem terugvorderen.

Wat de rechtbank betreft kan Etienne U. nu even lang de cel in als drugsbaron Johan V., alias de Hakkelaar. De rechtszaken tegen de twee collega's zijn in het licht van een zich heroriënterend opsporingsapparaat enigszins spiegelbeeldig aan elkaar. Terwijl in de zaak-U. de grote vraag was of drugsbaronnen binnen de grenzen van ouderwets recherchewerk nog te grijpen zijn, draait het er bij de Hakkelaar juist om of het OM haar kansen mag verruimen door deals te sluiten met criminelen die als kroongetuige kunnen optreden. In het hoger beroep tegen de Hakkelaar bleek advocaat-generaal A.G. Korvinus hierover uiterst kritisch. Vrijdag doet het hof uitspraak.

Direct na het vonnis tegen Etienne U. gisteren, beende advocaat A. Moszkowicz richting balie om namens zijn twee cliënten hoger beroep aan te tekenen. Ook U.'s raadsman C. Korvinus, volgens wie de rechtbank “vooringenomen lijkt”, wil naar het hof.

Minister Sorgdrager heeft al aangekondigd een wettelijke regeling voor deals met criminelen te willen ontwerpen, waarbij ze rekening zal houden met uitspraken die de rechter hierover doet. Etienne U. kan dus nog steeds een forse invloed hebben op de bewegingsvrijheid van het openbaar ministerie.