Het gevecht der olifanten lijkt beslecht

Slechts één officier van justitie verzet zich openlijk tegen de massale steun die het openbaar ministerie zijn leiders geeft in de machtsstrijd met minister Sorgdrager. Intussen vrezen de magistraten toch dat Winnie wint.

DEN HAAG, 27 JAN. “Waar olifanten vechten, gaat het gras plat. En laat de hoofdofficieren van justitie niet als gras dienen”, zegt de Amsterdamse hoofdofficier van justitie H. Vrakking. Hij is de enige die gisteren openlijk afstand nam van voorzitter S. van Gend (Den Haag) van de twintig hoofdofficieren die na een spoedberaad in Utrecht zijn steun betuigde aan 'King' Arthur Docters van Leeuwen in zijn machtsstrijd met minister Sorgdrager.

De hoofdofficieren en de plaatsvervangend procureurs-generaal vinden dat hun 'super-PG' ongenadig en onrechtvaardig hard wordt aangepakt door Sorgdrager. Zij menen dat D. Steenhuis (PG Leeuwarden) en de overige drie PG's afgelopen donderdag terecht bedenktijd vroegen toen duidelijk werd dat de minister rechtspositionele maatregelen tegen Steenhuis wilde nemen vanwege belangenverstrengeling.

Vrakking meent evenwel dat het huidige conflict tussen OM en minister onnodig escaleert. “We hebben het vertrouwen nodig van bestuur en magistratuur en die begrijpen niets van dit gevecht. Wat zich tussen de PG's en de minister afspeelt, weten wij hoofdofficieren niet want wij zijn er niet bijgeweest. Ik weet niet wie er schuld heeft. Het is nu vooral zaak te zorgen dat de kar niet uit de bocht vliegt”, aldus Vrakking.

“Typisch Nordholtiaans Amsterdams gedrag”, zegt een andere hoofdofficier off the record met een verwijzing naar de ex-korpschef van Amsterdam. Die ging ook regelmatig dwarsliggen als de hoofdcommissarissen van politie een gezamenlijk standpunt wilden innemen.

Na het overleg in Utrecht, tussen twaalf en twee uur, had de top van het OM afgesproken dat alleen Van Gend het woord zou voeren. Hij kreeg de instructie drie dingen te zeggen. Het OM zou voor zorgvuldigheid pleiten, aandringen op deëscalatie en erop wijzen dat het vertrek van Docters de reorganisatie van het OM in de war zou schoppen.

Voorlopig lijkt de overgrote meerderheid van het OM nog steeds de rijen te sluiten tegenover Sorgdrager. Men is kwaad dat de bewindsvrouw gisteren in haar brief aan de Tweede Kamer in hun ogen nog steeds niet de juiste feitelijke gang van zaken van het conflict met Steenhuis schetst. “Sorgdrager zegt dat het OM het aanzien van justitie schaadt. Terwijl haar eigen voorlichtster donderdagavond de pers uitnodigde het departement te belegeren met de valse mededeling dat de PG's een muiterij aan het plegen zouden zijn”, zegt een andere topmagistraat.

Dat de Amsterdamse PG C. Ficq zich inmiddels heeft laten aanwijzen als vervanger van de zieke Docters van Leeuwen moet volgens bronnen bij het OM niet worden gezien als een indicatie dat de collega's de voorzitter van het college van PG's hebben laten vallen. “Als Ficq gevraagd zou zijn Docters definitief te vervangen, dan zouden zij zich hebben beraden op hun positie. Voorlopig willen zij eerst het debat in de Tweede Kamer van morgen afwachten”, aldus een OM'er.

Ficqs tijdelijke benoeming werd gisteren aan het eind van de middag beklonken in een nieuw overleg van de PG's met Sorgdrager. Deze vergadering begon alweer in een chagrijnige stemming. Sorgdrager was kwaad dat de brief aan de hoofdofficieren, waarin de PG's hun visie op de gang van zaken van vorige week donderdag gaven, was uitgelekt. En de minister voelde zich verder in de hoek gedreven door de inmiddels naar buiten gebrachte steun van bijna alle hoofdofficieren aan de PG's.

Toch bleek dat de minister zich van voldoende politieke steun had vergewist om de baas over de PG's te spelen. Eerst passeerde ze Steenhuis. Hoewel hij op grond van de regels als eerste in aanmerking kwam de zieke Docters waar te nemen, sloeg de minister hem over. Zo viel de keus op Ficq. Ficq staat te boek als een loyale magistraat, niet als liefhebber van politieke spelletjes. Het zou zich niet met zijn karakter hebben verhouden als hij het voorstel van Sorgdrager had afgewezen, zeggen ze in zijn omgeving.

Voor de beslechting van de machtsstrijd tussen minister en OM is zijn opstelling de komende weken cruciaal. Ficq toont zich tot nu toe zowel loyaal tegenover de minister als tegenover zijn collega-PG's. Zijn verhouding met Steenhuis is niet altijd even goed geweest de laatste jaren. Ook met Docters heeft hij in het verleden gebotst. Maar, dat bleek vorige week: als het erop aankomt, steunt hij zijn collega's.

Intussen begrijpt ook de tot boeman uitgeroepen Docters van Leeuwen dat hij binnenkort moet uitzien naar een andere betrekking. Terecht vindt hij dat allerminst. Nota bene op de dag dat het OM een klinkende overwinning boekte op de man met wie de crisis in de rechtsstaat eind 1993 begon, Etienne U. Toen de rechter gisteren U.'s veroordeling tot zes jaar uitsprak, moest de magistraat die het door U. in het ongerede gebrachte OM weer op poten zette, overwegen of hij rechtsbijstand nodig had. Terwijl hij, zo verzekert zijn omgeving, echt ziek was - en niet schoolziek, zoals rond Sorgdrager werd opgemerkt. De spanningen van de laatste week waren Docters te veel geworden. “Hij heeft vannacht wel goed geslapen”, zegt zijn woordvoerder geruststellend.

Bij het OM realiseren ze zich dat Sorgdrager de politiek achter zich heeft. De grote partijen lijken zich te hebben ingegraven in stellingen. Een magistraat verwijst naar een tekening van Jos Collignon in de Volkskrant van vanochtend. Daarop zie je hoe Ficq, Steenhuis, Docters en Sorgdrager een wedstrijd houden wie het hoogste tegen de muur kan plassen. Sorgdrager produceert triomfantelijk veruit de krachtigste straal. “Ik vrees dat Winnie inderdaad wint”, zegt hij.