'Etter' wegsnijden uit machtig ministerie

Het ministerie van Financiën geldt in Japan als oppermachtig. Na het jongste corruptieschandaal mogelijk niet lang meer.

TOKIO, 27 JAN. Premier Ryutaro Hashimoto heeft besloten het ijzer te smeden als het heet is. Na de arrestatie gisteravond van twee ambtenaren van het ministerie van Financiën heeft hij vandaag de opsplitsing van dit geplaagde ministerie opnieuw op de agenda gezet. Deze opsplitsing is reeds lang onderwerp van discussie wegens alle schandalen in de financiële sector waarbij het toezicht van het almachtige ministerie van Financiën heeft gefaald. Een aparte organisatie voor controle van financiële instellingen zou een oplossing moeten bieden, zo luidde het voorstel. Maar het ministerie verzette zich heftig en voorstanders van opsplitsing binnen de regerende Liberaal Democratische Partij moesten vorig jaar inbinden.

Zo stonden de zaken er tot vorige week voor. Maar met het huidige schandaal moet Financiën ('het departement der departementen') een toontje lager zingen. “Het is tijd de etter van jaren her uit te snijden”, schrijft de Nihon Keizai Shinbun (Japans Economisch Dagblad) vandaag in het redactionele commentaar over corruptie onder ambtenaren.

Het Economisch Dagblad kan met recht over “jaren her” spreken want activiteiten van de banken zijn niet onbekend. De banken kennen al jaren topfunctionarissen met de titel 'MOF-tan' - 'de verantwoordelijke voor het Ministerie van Financiën' - die de relaties met het ministerie soepel moeten laten verlopen. De krant weet te melden dat dergelijke functionarissen door de bank genomen een budget van 150.000 gulden per jaar tot hun beschikking hebben om ambtenaren te vermaken met geisha's en partijtjes golf om in de tussentijd de gewenste informatie los te peuteren.

Het bestaan van deze MOF-tan houdt verband met het grote gezag dat het ministerie vanouds uitoefent over de financiële sector, waardoor alle zaken in nauw overleg met de ambtenaren moesten plaats hebben. Maar vandaag deelde voorzitter Naotaka Saeki van de landelijke federatie van banken mee dat het instituut van MOF-tan zijn langste tijd lijkt te hebben gehad. Saeki is tevens president van de Sanwa Bank waar justitie vandaag huiszoeking heeft verricht.

De MOF-tan zou in de toekomst ook niet meer nodig hoeven te zijn, gezien de deregulering waartoe de overheid heeft besloten. Met een tot stil stand gekomen economie meent de regering dat alleen deregulering in de toekomst weer voldoende economische groei kan genereren. De eerste sector die is uitgekozen is de financiële sector. Zo komt er een einde aan het oude 'konvooi-systeem' waarbij de overheid als Moeder Gans over alle banken waakte en geen faillissementen tolereerde. Een spijtige bijkomstigheid is dat een aantal financiële instellingen het niet heeft kunnen redden. De afgelopen herfst zagen we zo het faillissement van het effectenhuis Yamaichi en de Hokkaido Takushoku Bank.

Terwijl de banken op eigen benen trachten te staan, is er gelijktijdig een uitermate geïnspireerd openbaar ministerie aan de slag dat de minder mooie kanten van het oude systeem bloot legt. Alle belangrijke schandalen die de laatste tijd aan de oppervlakte komen zijn het werk van de 'speciale onderzoekseenheid van het regionale openbaar ministerie Tokio'. Het openbaar ministerie in Japan voert geheel onafhankelijk onderzoeken en arrestaties uit, zonder betrokkenheid van politie of minister van Justitie. Het is deze eenheid die alle geruchtmakende onderzoeken van de laatste tijd uitvoert en onlangs ook een politie-agent arresteerde wegens het aannemen van steekpenningen van het effectenhuis Daiwa.

In het verleden hebben politici natuurlijk geprobeerd het werk van het justitiële apparaat te beïnvloeden, zeker bij onderzoeken naar corruptie van politici. Momenteel echter propageert de overheid deregulering en 'global standards', zoals een gevleugelde term dezer dagen luidt. Het is dus zeer moeilijk voor de regering om de activiteiten van het OM in te tomen nu er schandalen naar boven komen, waarbij het gedrag zeker niet voldoet aan global standards.

Wellicht is premier Hashimoto achter de schermen dit keer zelfs lichtjes tevreden over de activiteiten van het OM, omdat hij direct zelf de kans greep om de splitsing van Financiën weer op de agenda te zetten. Ook al zou het nu de kop van zijn minister van Financiën kunnen kosten, Mitsuzuka is in het parlement leider van een van de grootste facties binnen de regeringspartij en komt in de toekomst vanzelf weer opnieuw aan de bak.