Liedrecital verrijkt met acteurstheater

Concert: Geert Smits, bariton; David Kuyken, piano; Hans Hoes, declamator. Werken van Schubert, Schumann, Brahms, Mendelssohn en Liszt. Gehoord: 24/1, Muziekcentrum Vredenburg Utrecht. Herhaling: 29/1 Muziekcentrum Frits Philips Eindhoven. Uitzending: 4/2, 14.00 u. NCRV Radio 4.

In het traditionele liedrecital zit de sleet. De vleugel horizontaal in beeld, de zanger verticaal. Een tuiltje bloemen links, een struikje rechts - visueel ontbeert het liedrecital iedere vorm van theatraliteit. Steeds vaker kiezen musici er daarom voor het liedrecital wat op te sieren met figuratie, decoratie of declamatie. Zo heeft pianist David Kuyken in het eerste programma van zijn serie 'Portretten', naast bariton Geert Smits, acteur Hans Hoes als declamator geëngaeerd.

Hans Hoes, bekend van theater en televisie, leest met een heerlijke dictie en gevoel voor dramatiek in het Nederlands vertaalde teksten voor van de romantische dichter Heinrich Heine. In de volgende programma's zal proza van Eduard Hanslick - de beroemde Weense criticus, Alma Mahler - de echtgenote, en Nadjesjda von Meck - Tsjaikovski's weldoenster, reliëf moeten geven aan de uitgevoerde muziek. Ook aan deze voorstellingen werken vooraanstaande acteurs mee, onder wie Anne-Wil Blankers en Will van Kralingen.

De ironische teksten van Duitslands bekendste balling over het dichterschap, over volk en vaderland en over zijn eigen aftakeling worden geplaatst tegenover de liederen van Schubert, Schumann, Liszt, Brahms en Mendelssohn, alle eveneens op tekst van Heine. Dichter worden, dat is het ergste dat je kan overkomen, waarschuwt moeder Heine al. En wanneer hij later op zijn leven terugblikt, moet hij bekennen inderdaad niets te hebben bereikt dan zijn schamel dichterschap. Heine's scheldkanonnades zijn allervermakelijkst. De ziel van de Duitser zou ruiken naar rotte schelvis. Naar Engeland, daarheen zou hij best willen. Maar ja, daar heb je kolendamp en Britten. Neen, dan maar vitriool spuien vanuit Frankrijk.

In de verte doet de voorstelling denken aan de opera Aus Deutschland van Mauricio Kagel, vorig jaar zomer nog te zien in het Holland Festival. Niet alleen was Heine hierin een hoofdfiguur en werd het traditionele liedrecital ter discussie gesteld, ook Heine's kritische houding ten opzichte van Duitsland was erin een leidmotief. De ironie en de kritische geschriften van Heine kregen in Aus Deutschland een extra dimensie doordat componist Mauricio Kagel, evenals als Heine, van joodse origine is en lijdt onder Duitsland, terwijl beiden als een magneet door datzelfde Duitsland werden aangetrokken.

Zo'n extra betekenislaag heeft het programma van David Kuyken niet. En een 'tijdsbeeld' levert de combinatie van lied en declamatie evenmin op. Dat doet weinig af aan het onderhoudende karakter van de voorstelling. Muzikaal is deze de moeite waard, afgezien van wat minieme communicatiestoornissen tussen pianist en zanger. De keuze van de liederen is uitgewogen en contrastrijk.

De jonge bariton Geert Smits, vorig jaar winnaar van de prestigieuze Nederlandse Muziekprijs, imponeert met zijn heldere timbre en zijn volumineuze uitbarstingen. Toch ging ik met gemengde gevoelens naar huis. Want hoe goed de individuele prestaties ook zijn, als geheel is deze uitvoering vlees noch vis. Er ontstaat geen werkelijke eenheid, geen levendig contrapunt tussen de muzikale en de theatrale componenten.