Snelschaak

Ik heb in deze rubriek wel eens geschreven over de geur van het Hoogovenstoernooi. Winterjassen, erwtensoep, het angstzweet van honderden plezierschakers in de tienkampen. Misschien een vleugje van de felgekleurde gassen uit de grote schoorstenen, maar of we dat echt ruiken weten we niet zeker. Jammer dat er op dit jubileumtoernooi geen flesjes van dit heerlijke parfum te koop waren, maar misschien wachten de mensen van de Hoogovens, trouwste schaaksponsor ter wereld, op de honderdste verjaardag.

Behalve de geuren zijn er de geluiden. Ergens in grote zaal wordt een klok ingedrukt en de schaker die niet aan zet is en wat rondwandelt, pikt als een vleermuis met onfeilbare radar in het geroezemoes van geluiden dat ene geluid er uit. Het is zijn klok en hij is weer aan zet. Het geluid van het vallen van de vlag, het subtielste en verschrikkelijkste schaakgeluid, is al bijna een geluid van vroeger, want in de moderne elektronische klokken valt geen vlag meer.

Maandag was er een nieuw geluid in het Hoogovenstoernooi. Een snelschaaktoernooi op het podium van de spelers van de hoogste groep. Stilte, concentratie, er wordt op een gong geslagen, en dan opeens is het ongeveer een halve minuut lang een gekkenhuis van razendsnel maar net niet synchroon ingedrukte klokken. Dan, na een zet of vijftien, komen ze iets tot bedaren. Het snelschaakgeluid maakt altijd vrolijk. Hier zag ik een paar keer een toeschouwer in een spontane lach uitbarsten als het losbarstte. Dat kwam door het contrast tussen de diepzinnige denkers en de furie van hun kinderspel.

Het prijzengeld was twintigduizend gulden, lang niet slecht voor een paar vrolijke uurtjes. Het was de wereldtop natuurlijk niet ontgaan dat de eerste prijs in het journalistentoernooi in Lausanne waar ik een paar weken geleden over schreef bijna even groot was als hier het totale prijzengeld, maar behalve Anand en van der Sterren was toch iedereen komen opdagen.

De gewone rondes kan je thuis comfortabel via het Internet volgen, maar met dit vluggertjestoernooi ging dat niet, de elektronische snelweg is nog te traag. De kampioen van Nederland Predrag Nikolic, die was komen kijken, zei: “Het is eigenlijk veel mooier dan gewoon schaken. De toeschouwers vinden het leuker en de spelers ook, want hier lijden ze niet. Iedere fout is geëxcuseerd. Je moet steeds onmiddellijk handelen en voor de twijfels die je opvreten is geen tijd.“ Dit moeten we niet te hard in het openbaar zeggen, want voor je het weet is het echte schaken afgeschaft.

Als je achteraf de partijen nog eens naspeelt is de aardigheid er af. Stukken weggegeven, twee keer mat in één zet over het hoofd gezien, tijdsoverschrijdingen in gewonnen stellingen. Al deze eendagsvliegen worden gearchiveerd in de computerdatabanken, de grote vuilnisvaten vol ongescheiden afval. Zeg bij de volgende partij niet: 'wat een knoeipartij!' maar bedenk hoe het is om het ter plekke binnen tien minuten aan je voorbij te zien trekken. Dat is erg opwindend.

Wit Adams-zwart Van Wely, vijf minuten per speler

1. d2-d4 d7-d5 2. Lc1-g5 f7-f6 3. Lg5-h4 Pg8-h6 In een van hun tiebreak-partijen in Groningen deed hij eerst 3...Pc6 4. e2-e3 Ph6-f5 5. Lh4-g3 h7-h5 6. Lf1-e2 h5-h4 7. Lg3-f4 g7-g5 8. Le2-h5+ Ke8-d7 9. e3-e4 d5xe4 10. Lf4-c1 c7-c6 11. Lh5-g4 Kd7-c7 12. Pg1-e2 Pf5-d6 13. Lg4xc8 Dd8xc8 14. Pb1-c3 h4-h3 15. g2-g3 Dc8-g4 16. Lc1-e3 Dg4-f3 17. Th1-g1 Pb8-d7 18. d4-d5 c6-c5 19. a2-a4 a7-a6 20. Ta1-a3 Pd6-c4 21. Ta3-b3 Pc4xe3 22. f2xe3 Pd7-e5 23. d5-d6+ e7xd6 24. Dd1-d5 Ta8-b8 25. Dd5-e6 Tb8-d8 26. Pc3-d5+ Kc7-b8 27. Pd5xf6 c5-c4 28. Tb3-b4 Df3xe3 29. De6-d5 b7-b6 30. Ke1-d1 Kb8-c7 31. Pf6xe4 Lf8-e7 Gezien zwarts tijdverbruik kon wit hier goede hoop op de overwinning hebben. 32. Pe2-d4 De3xg1+ Maar dat was niet wits bedoeling. Een volle toren weg en bovendien staat hij opeens bijna mat. 33. Kd1-e2 Dg1xh2+ 34. Pe4-f2 Dh2-g2 35. Tb4xc4+ Pe5xc4 36. Dd5xc4+ Kc7-b7 37. a4-a5 Th8-f8 38. Ke2-d3 Tf8xf2 39. Kd3-c3 Dg2xg3+ 40. Kc3-b4

Zwart had nog maar een paar seconden, maar met 40...d5+ had hij de partij nog wel tijdig binnengehaald. 40...Td8-c8 41. Dc4-d5+ Kb7-b8 42. Pd4-c6+ Tc8xc6 43. Dd5xc6 Dg3-f4+ 44. Kb4-a3 Tf2-f3+ 45. Ka3-a2 b6xa5 46. Dc6-b6+ Kb8-c8 47. Db6xa6+ Kc8-d7 48. Da6-b7+ Kd7-e6 49. Db7-c8+ Ke6-f6 Hier boodt Van Wely remise aan. Hij staat totaal gewonnen, maar had nog twee seconden bedenktijd over. Het was erg vriendelijk van Adams dat hij het aannam, want hij had Van Wely ook door de vlag kunnen jagen. Lang niet iedereen was in zulke situaties zo vriendelijk. Salov wel, die gaf tegen Topalov remise in een eindspel dat hij op tijd had kunnen winnen. De volgende ronde liet hij zich in een dame-eindspel met vier pionnen meer door Judit Polgar in één zet mat geven. “Een goede straf voor mijn weekhartigheid“, zei hij. Karpov daarentegen was steeds onverbiddelijk.

Genoeg kermisvermaak, nu een echte partij. Kramnik had van tevoren het boek Fire on board van Shirov gekocht. Een goede aanschaf, maar misschien niet op het juiste moment. Op de eerste bladzijde van dat boek staat groot een diagram afgedrukt uit Kramnik-Shirov, Linares 1994, een partij die Shirov uit verloren positie op fabelachtige wijze won.

Wit Shirov-zwart Kramnik, vijfde ronde

1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. d2-d4 c5xd4 4. Pf3xd4 Pg8-f6 5. Pb1-c3 d7-d6 6. Lc1-g5 e7-e6 7. Dd1-d2 a7-a6 8. 0-0-0 h7-h6 9. Lg5-e3 Lf8-e7 10. f2-f3 Pc6xd4 11. Le3xd4 e6-e5 12. Ld4-e3 Lc8-e6 13. Kc1-b1 Ta8-c8 14. h2-h4 Dd8-a5 15. a2-a3 b7-b5 16. g2-g4

16...Tc8xc3 Een noodmaatregel. 17. Dd2xc3 Da5xc3 18. b2xc3 d6-d5 19. e4xd5 Pf6xd5 20. Le3-d2 0-0 21. c3-c4 b5xc4 22. Lf1xc4 Tf8-b8+ Niet goed volgens Shirov, maar het is sowieso moeilijk voor zwart om voldoende compensatie voor de kwaliteit aan te tonen. 23. Lc4-b3 Le7xa3 24. Th1-e1 f7-f6 25. Te1-e4 La3-c5 26. Te4-a4 Pd5-c7 27. Kb1-b2 Kg8-h7 28. Ld2-e1 Le6-d5 29. Td1-d3 Ld5-c6 30. Ta4-c4 Pc7-e6 31. Le1-f2 Lc6-b5 32. Tc4xc5 Pe6xc5 33. Lf2xc5 Lb5xd3 34. c2xd3 h6-h5 35. Kb2-c3 Tb8-c8 36. Kc3-b4 Tc8-b8+ 37. Kb4-a4 Kh7-g6 38. Lb3-e6 Tb8-h8 39. Lc5-f2 Kg6-h6 40. Ka4-a5 h5xg4 41. f3xg4 g7-g6 42. g4-g5+ Kh6-g7 43. Ka5xa6 Th8-d8 44. Le6-c4 f6-f5 45. Ka6-b7 e5-e4 46. d3-d4 Lijkt er een beetje gevaarlijk, maar Shirov heeft alles scherp berekend. 46...f5-f4 47. d4-d5 e4-e3 48. Lf2-e1 f4-f3 49. Kb7-c7 Td8-f8 50. d5-d6 Tf8-f4 51. Le1-c3+ Kg7-h7 52. Lc4-d3 Zwart gaf op.