Computerrecycling

“De pijplijn is zich nog aan het vullen. De meeste oude pc's met een 8086- of 386-chip worden nog ergens als tekstverwerker gebruikt. Nu verwerken we hier nog vooral mainframes en minicomputers, maar dat zal de komende jaren wel veranderen.” B. van Heuveln is directeur van CRS (Computer Recycle Services) in Woerden, een van het zestal bedrijven dat oude computers ontmantelt. De pijplijn waar Van Heuveln het uiteinde van in de gaten houdt bevat 4,8 miljoen pc's. Komend jaar worden er nog eens 1,3 ingestopt.

Wie zelf zijn computer aan de poort van CRS inlevert voor recycling zou daarvoor ongeveer 25 tot 30 gulden moeten bijbetalen. Maar het is niet de bedoeling dat de consument echt zijn portemonnee moet trekken om van zijn oude spullen te worden verlost. Volgens de Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB) 'Verwijdering Wit- en Bruingoed' die wat het ministerie van milieu (VROM) betreft per 1 januari 1999 wordt ingevoerd moeten importeurs en fabrikanten oude apparatuur terugnemen en laten verwerken. De gemeenten moeten oude pc's, met alle oude wasmachines (het witgoed), tv's en geluidsapparatuur (bruingoed) apart inzamelen. De consument mag bij aankoop van een nieuw apparaat het afgedankte exemplaar zonder betaling door de leverancier laten afvoeren.

Het Wit- en Bruingoedbesluit van VROM krijgt na verwerking van opmerkingen van de Raad van State zijn wetskracht. De Vereniging Informatie- en Communicatietechnologie Nederland, de branche-organisatie van importeurs en fabrikanten van kantoorapparatuur, hoopt dat haar kritiek nog wordt verwerkt. Nu is het zo dat computerfabrikant Compaq oude IBM-computers moet terugnemen als de klant die aanbiedt. Een eerder ontwerp bepaalde dat IBM zijn eigen afdankertjes zou verwerken. Mr. Marguerite Ruys, secretaris van de afdeling kantoortechnologie van de branche-organisatie: “Waarom wordt een bedrijf verantwoordelijk gesteld voor de troep van een ander? Je weet niet wat er in zit.”

De discussie over het Wit- en Bruingoedbesluit loopt al jaren. Ruys: “We hebben inmiddels onderzocht wat de eisen van VROM betekenen. Het is uitgesloten dat we de apparaten bij de Afvalverwerking Rijnmond in het vuur laten gooien. Daarom hebben we onderzocht welke bedrijven in staat zijn om de apparatuur verantwoord te verwerken. Met twee bedrijven, Mirec in Eindhoven en CRS in Woerden, hebben we een mantelovereenkomst gesloten. Er is geen prijsafspraak gemaakt, maar een typische kantoorapparatuurmix zal voor ongeveer 54 cent per kilo worden verwerkt. Als je met tonnen computers aan komt zetten die allemaal van goud zijn, moet je natuurlijk een andere prijs afspreken.”

De belangrijkste inkomstenbron van CRS is goud. Dat edelmetaal zit, met zilver en palladium, in de elektronische onderdelen op de printplaten. CRS verkoopt de gestripte printplaten met de edele metalen per container aan een buitenlandse verwerker die de metalen terugwint.

Hoofdprocessoren (de 386, 486, of pentiumchips) en geheugenchips kunnen vaak nog voor hergebruik worden verkocht. Van Heuveln: “Je ziet dat op het ogenblik in Oost-Europa producten worden geconstrueerd rond componenten die bij de sloop van oude computers beschikbaar komen. Alarmapparatuur en computerspelletjes zijn daar voorbeelden van. Denk maar aan de elektronische huisdieren, de tamagotchi's en de varianten daarvan.” CRS sorteert verder de metalen en kunststoffen op soort voor recycling. Gemengde kunststoffen gaan naar de afvalverwerking.

CRS verkoopt soms complete werkende systemen door naar het Oostblok en verder. “Maar de levenscyclus van de machines wordt steeds korter. Een pc van vier jaar oud is bijna niet meer bruikbaar, zelfs de onderdelen niet. Een 386-machine kan ik eigenlijk alleen ontmantelen.”

“Als u nog een bedrijf weet dat 100 386's in de kelder heeft staan, dan houd ik me aanbevolen.” Deze oproep is van Frans Stuit, projectleider van Groen Computeren in Rotterdam. Groen Computeren is een gesubsidieerd project om door bedrijven en overheden afgedankte oude pc's aan te passen voor scholen, buurthuizen en andere educatieve instellingen. Stuit: “Dat zijn nu vooral 486's. Je zet er een cd-rom-speler in en een geluidskaart en je hebt een multimedia-machine. We hebben er in ruim een jaar tijd 1.500 geplaatst, aangepast aan de wensen van de scholen en instellingen die ze krijgen.”

De 386-pc's die Stuit kan gebruiken zijn bedoeld voor thuisgebruik van leerlingen. Stuit heeft 5.000 aanvragen voor dit eco-homeproject liggen. Stuit: “De gebruikers kunnen die pc's leasen voor 160 gulden. Daar zit 25 gulden statiegeld in zodat ze uiteindelijk bij ons terugkomen en niet ongecontroleerd in het huis- of grofvuil verdwijnen. Wij vinden levensverlenging de beste wijze om met oude computers om te gaan.”

Pc's die niemand in Rotterdam meer wil gebruiken worden door de gemeentereiniging Roteb naar de eigen bruingoeddemontagestraat verwezen. Het is een proefproject waar inmiddels ongeveer tien mensen werken. Net als CRS haalt de Roteb bruikbare onderdelen uit de apparaten, scheidt waardevolle materialen en maakt de rest klaar voor verbranding.

Een bedrijf dat zoekt naar de goedkoopste manier om van zijn lading oude pc's af te komen kan bijna ongezien kiezen voor ontmantelen. Schenken aan een school vereist bijvoorbeeld dat de apparaten worden schoongemaakt, dat de machines worden gecontroleerd, dat kleine reparaties worden verricht (de oude rommel vies afleveren is niet goed voor de bedrijfsnaam) dat harde schijven worden gewist, dat software opnieuw wordt geïnstalleerd. Het kost aan arbeid al snel meer dan de 25 gulden die de verschroter krijgt.