Moordenaar in toga?

BUDEL. Onder boeren gaat een hardnekkig gerucht: moordenaar Jacky K. is terug als mr. G.J.J. Knoops, bekend advocaat te Amsterdam. Heus waar? Wie de waarheid wil achterhalen, struikelt over de privacywet.

In het centrum van het Brabantse Budel, gemeente Cranendonck, staan een Hema, Blokker en een kerk. Richting Budel-Schoot en Budel-Dorplein verandert het landschap. Een langgerekte, slingerende weg voert naar twee fabrieken, chemicaliën en zink, midden in een natuurgebied. Niemandsland nabij de grens met België. Een landschap waarvan je in verwarring zou kunnen geraken, zoals Jacky K. overkwam op 6 april 1965.

Hij werd, verklaarde K., overmand door lust tot moorden. Die bewuste dag leidde hij de zesjarige Corrie Hofman uit Eindhoven mee naar een bos. Daar wurgde hij het jongetje. K. kreeg acht jaar cel en onvoorwaardelijk TBS. Achter de tralies studeerde hij rechten.

Is de moordenaar terug met een valse identiteit? Het gefluister begon toen mr. Knoops in het Budelse de zaken ging bepleiten van een alom gehate boer. Eentje meende hem te herkennen. Een ander ook. En de derde wist het zeker: daar staat Jacky K.!

De achternamen van K. en Knoops schelen slechts één letter, maar hun leeftijd? Uit oude krantenknipsels blijkt dat K. de moord op 23-jarige leeftijd pleegde. Hij moet nu mid-vijftig zijn, terwijl mr. Knoops een energieke dertiger is. Hoe dat? “Knoops heeft een hoofd als een wassen beeld”, zegt de tipgever, verslaggever van het Eindhovens Dagblad. Een facelift? Een Amsterdamse advocaat beaamt de leeftijdsloze uitstraling van zijn collega met wie hij een rechtszaak doet. Na ons gesprekje gluurt hij in de rechtszaal vanuit zijn ooghoeken naar Knoops. Zo weet een Brabants gerucht in de hoofdstad te arriveren.

Hoe kun je achterhalen of een gerucht waar is? Een waarheidslievende boer nabij Budel waagt een poging. Zonder resultaat. Als de geruchtenmachine stampt, zwijgen de instanties. “Ze geven geen informatie. Vanwege de privacy. Ik kan niet eens achter de geboortedata van K. en van Knoops komen”, zegt hij. De proef op de som: vanuit de geboorteplaats kan iemands weg gevolgd worden - ook een mogelijke naamswijziging wordt op de geboorteacte geregistreerd. Het gemeentehuis te Cranendonck, dáár moeten we dus zijn. Maar de ambtenaar zegt: “Wij verstrekken géén gegevens: wet Persoonsregistraties.” Het Justitieel Documentatiecentrum? “Alleen voor bevoegde instanties.” Het politiearchief in Eindhoven? “Privacy.” De Amsterdamse Orde van Advocaten over mr. Knoops? “Wij mogen géén privé-gegevens verstrekken.”

De wet Persoonsregistraties lijkt een gat in de markt van het gerucht - niet op de laatste plaats dankzij de Registratiekamer. Zij werpt zich op als hoeder van de burger zijn privacy. Maar wat is privacy? Een vaag begrip, zeggen wetenschappers. Hoe vaag ook, het is heilig verklaard.

Sinds de IRT-affaire gaat privacy zelfs boven effectieve opsporing van criminelen. “Vanuit het eigen morele besef, waarin privacy het belangrijkste beginsel is, spijkert de commissie-Van Traa het opsporingswerk dicht”, schrijven A. Besse en J. Kuys in Cowboys aan het Spaarne - het IRT en de strijd tegen de zware misdaad. Privacy gaat ook boven armoedebestrijding. Onlangs wilde de gemeente Groningen de gegevens inzien van de sociale dienst om potentiële huursubsidie-kandidaten op hun recht te attenderen. De Registratiekamer trok aan de rem: privacy. Om dezelfde reden mogen woningcorporaties huurders die hun recht op huursubsidie niet gebruiken, niet opsporen. Een onschuldig nummer voor scholieren dat minister Ritzen van Onderwijs wil invoeren, stuit op rumoer van de Registratiekamer. Zelfs de waarheid is niet meer opgewassen tegen de privacy-lobby, want een gerucht is niet langer te verifiëren - zie Budel. Uiteindelijk sneuvelt ook het privé-leven: sinds het gerucht krijgen K.'s familieleden telefoontjes van onbekenden: waar is Jacky?

De Registratiekamer slaagt in haar lobby: ze spiegelt ons voor dat wij bespied en gevolgd worden. Zodoende is zij, wellicht onbedoeld, de motor van het info-monopolie: bestanden met persoonsgegevens zijn verworden tot het exclusieve eigendom van de daartoe bevoegde ambtenaren - terwijl de waarheidslievende boer er niet achter komt of K. inderdaad Knoops is. De boer wil toegang tot bestanden van de GBA, de Gemeentelijke Basisadministratie. Dat 'boerke van buten', zit in de voorhoede. Het kan niet lang meer duren of meer mondige mensen zullen zich gaan verzetten tegen het info-monopolie.

Want waarom zouden persoonsgegevens het monopolie van de overheid blijven? Een ambtelijke informatie-elite klinkt tamelijk ouderwets in deze tijd. En het leidt tot wildgroei: de handel in databases floreert. Wie de middelen heeft, kan de privacy-wetgeving allang omzeilen.

De overheid beloofde zich terug te trekken. Dan moet ze consequent zijn: geen info-monopolie. Gooi alle bestanden op het net. 'Privatiseer de privacy' - verkiezingsleus voor liberalen? Of voor socialisten? 'Bevrijd de bestanden. Informatie voor iedereen'.

Hamvraag: is Jacky K. terug als mr. Knoops? Vooralsnog rest een ongeoorloofde opsporingsmethode: een bevriend rechercheur in de arm nemen. Hij belooft de zaak K. “wel even” uit te zoeken. Op de computerweg komt híj geen stoplichten tegen. De uitkomst van zijn onderzoek: mr. Knoops is niet Jacky K.. De laatste blijkt getrouwd, woont in het midden van het land, is inderdaad meester in de rechten. Maar geen advocaat.

Dankzij een dappere rechercheur, door de Registratiekamer vast smalend platte diender genoemd, heeft Budel in ieder geval rust.