Hamamelisfeesten in Arboretum Kalmthout; De toverhazelaar van de barones

Arboretum Kalmthout, Heuvel 2, B-2920, Kalmthout, België. Te bereiken via de E19, afrit no 4. Het Arboretum ligt vlak bij het station.

Hamamelisfeesten zo 25 jan, 1 febr en 15 febr. Rondleidingen om 11u en 14u. 25 jan om 16u lezing door Ivo Pauwels. 1 febr om 16u concert door strijkkwartet Kwadrant. 15 febr om 16u lezing door Rita van der Zalm. Voor concert en lezingen is reserveren noodzakelijk: tel. 00-3236666741, fax 00-32366663396.

Tijdens de Hamamelisfeesten zijn ± 15 variëteiten van de toverhazelaar te koop.

Willem Elsschot had het kunnen bedenken: de 'Société Anonyme Horticole de Calmpthout'. Het was de naam van een kwekerij die in 1896 is opgericht in Kalmthout, een dorp vlak over de Belgische grens, niet ver van de snelweg van Breda naar Antwerpen. Na twee wereldoorlogen was er, omstreeks 1950, van de Société niet veel meer over dan tien hectare verwilderde kwekerij. Het terrein werd gekocht door twee Antwerpse diamantairs, Georges en Robert de Belder, met de bedoeling er een botanische collectie aan te leggen. Dat was het begin van het Arboretum Kalmthout.

Op een zonnige zomerochtend - zo wil deze klassieke tuinlegende - arriveerde Jelena Kovavic, een Joegoslavische studente landbouwkunde die stage liep op een boomkwekerij in Zundert, op een geleende fiets in Kalmthout. Ze had gehoord dat daar een superzeldzame Stewartia pseudocamellia in bloei stond, een botanische gebeurtenis die inderdaad een stevige fietstocht waard is. Zij ontmoette Robert de Belder, en naast bloeiende Stewartia liet hij haar een rij naamloze zaailingen van opgeschoten toverhazelaars zien, die nog uit de tijd van de Société Anonyme dateerden. Hij was van plan om de toverhazelaars te verplanten, maar Jelena wist dat een toverhazelaar moeilijk te verplanten is en suggereerde het nemen van stekken. Robert was sceptisch - hij was ervan overtuigd dat een toverhazelaar niet gestekt kon worden - maar beloofde het toch te proberen en, indien het stekken mocht lukken, de mooiste van de resulterende planten naar Jelena te noemen. Dit was - u voelt het waarschijnlijk al aankomen - het begin van een romance die enkele maanden later tot een huwelijk leidde.

De huwelijksreis ging naar Joegoslavië en toen het jonge paar in januari '55 naar België terugkeerde stonden de stekken in bloei (dit klinkt onwaarschijnlijk, maar een gestekte toverhazelaar kan inderdaad het volgende seizoen al bloeien.) Robert de Belder koos de beste uit, een struikje met oranjebruine bloemen die gloeien in de winterzon alsof Rembrandt de kleur persoonlijk gemengd heeft. Nog in hetzelfde jaar kreeg de Hamamelis 'Jelena' (Hamamelis is de Latijnse naam voor toverhazelaar) een Getuigschrift van Verdienste op een tentoonstelling van de Royal Horticultural Society in Londen. Zowel Jelena de Belder zelf als de naar haar genoemde toverhazelaar zijn sindsdien wereldberoemd geworden en het sprookje bereikte een voorlopige climax toen de eenvoudige studente uit de volksrepubliek door koning Boudewijn in de adelstand verheven werd. Barones Jelena. Ook Arboretum Kalmthout is intussen wereldberoemd, niet het minst door de uitgebreide collectie toverhazelaars.

Toverhazelaars zijn struiken van maximaal een meter of vijf hoog, die van december tot het vroege voorjaar bloeien op het naakte hout. De spinachtige gele, rode, of oranje bloemen staan in toefjes verspreid langs de kale takken en verspreiden op niet te koude dagen een zoete geur. Maar er zijn ook reukloze variëteiten en daarom is het zo belangrijk dat er collecties zijn waar je de verschillende toverhazelaars met elkaar kunt vergelijken. In Kalmthout staan er zeker veertig uitgeplant.

Een volwassen toverhazelaar neemt nogal wat ruimte in beslag, zodat de meeste tuiniers zich niet meer dan één exemplaar kunnen veroorloven en daarom is het geen slecht idee om al die variëteiten als een kritische consument te onderwerpen aan een vergelijkend warenonderzoek. In het Arboretum kun je zien hoe belangrijk de achtergrond is voor een bloeiende toverhazelaar en hoe de bruinrood bloeiende variëteiten in brand lijken te staan in het tegenlicht van de laagstaande zon. Als ik maar één toverhazelaar mocht kiezen, dan zou ik de zwavelgele, sterkgeurende 'Pallida' nemen, of misschien de roodbloeiende 'Diane'. Ook was ik onder de indruk van de splinternieuwe bordeauxrode 'Livia', die op de Hamamelisfeesten, die jaarlijks in Kalmthout in de winter worden gehouden, voor het eerst te koop zal zijn.