Forse meevallers bron van conflict in coalitie

Met meevallers weten politici snel raad, maar het wordt lastig als daarover al afspraken zijn gemaakt. Met het oog op de verkiezingen wil de PvdA nu goede sier maken, aldus VVD en D66.

DEN HAAG, 22 JAN. PvdA, VVD en D66 stevenen af op een politiek conflict over de besteding van financiële meevallers. Met twee verkiezingen voor de boeg (voor de gemeenteraden en de Tweede Kamer) neemt de PvdA-fractie afstand van de afspraak van het kabinet om meevallers te gebruiken voor de vorming van een AOW-fonds. De andere coalitiepartijen, VVD en D66, houden onverkort aan deze afspraak vast.

Het bommetje onder de afspraak werd gisteravond gelegd door PvdA-voorzitter en Tweede-Kamerlid K. Adelmund, die haar partijgenoot minister A. Melkert (Sociale Zaken) gisteravond tijdens een verkiezingsbijeenkomst in Almere opriep iets extra's te doen voor mensen die langdurig zijn aangewezen op een uitkering.

“Goedkope verkiezingsretoriek”, zegt het Kamerlid H. Hoogervorst, de financieel-woordvoerder van de VVD-fractie, over de 'Almere-rede' van Adelmund.

De voorzitter van de PvdA neemt een voorschot op de uitkomst van berekeningen die op dit moment op het ministerie van Financiën worden gemaakt. De ambtenaren van minister Zalm maken de balans op over 1997 en er wordt rekening gehouden met een extra meevaller 1 à 1,5 miljard gulden.

“Op initiatief van premier Kok is in het kabinet afgesproken dat alle extra meevallers worden gebruikt voor het AOW-fonds”, weet Hoogervorst. Een woordvoerder van het ministerie van Financiën bevestigt deze afspraak.

Hoogervorst: “Mevrouw Adelmund neemt blijkbaar afstand van deze opvatting, maar dat schijnt gebruikelijk te zijn in die partij.” De VVD'er doelt op een uitspraak van het PvdA-congres van afgelopen weekeinde waarbij de fiscale aftrek van hypotheekrente wordt beperkt. In zijn slottoespraak nam Kok, onder applaus van hetzelfde congres, afstand van dit standpunt.

De eerstvolgende mogelijkheid om de uitkeringen aan te passen is op 1 juli, benadrukt Hoogervorst. “Een maand na de Tweede-Kamerverkiezingen. De PvdA kan de meevallers beter gebruiken om de tegenvallers van het congres weg te werken.” Zo wist het congres te bedingen dat de uitgaven voor ontwikkelingshulp worden verhoogd van 0,8 procent van het bruto nationaal product tot één procent; dit kost ongeveer 1,5 miljard gulden.

Zo gaat de belastingmeevaller van de overheid - die trouwens een tegenvaller is voor burgers en bedrijven, zij brengen immmers de belasting op - een rol spelen in de verkiezingsstrijd.

Het Tweede-Kamerlid H. Hillen (CDA) wijst op nog een ander fenomeen. “Een paar weken voor de gemeenteraadsverkiezingen produceert dit kabinet geweldige cijfers over tekort en meevallers”, voorspelt hij. Ook dit is een verkiezingsstunt, aldus Hillen. “Dit kabinet heeft niet de wind in de rug, maar een storm. Daar heb ik geen moeite mee, maar waar ik wel moeite mee heb, is dat deze gegevens gepubliceerd worden op een politiek strategisch moment. Zalm gaat ze eind februari - vlak voor de gemeenteraadsverkiezingen - publiceren. Dat speelt de regeringspartijen in de kaart.”

De minister van Financiën beroept zich op een afspraak met zijn Europese collega's. In november hebben de ministers, op verzoek van Duitsland, afgesproken dat cijfers over onder meer het tekort en de staatsschuld over 1997 pas eind februari mogen worden vrijgegeven. Op basis van deze cijfers wordt namelijk besloten welke lidstaten zich kwalificeren voor de EMU.

“Afspraak is afspraak”, zegt het Kamerlid G. Ybema (D66). Hij wil dat zowel de Europese alsook de Nederlandse afspraken worden nagekomen. “Ik zie geen enkele aanleiding af te wijken van de afspraak die in het kabinet is gemaakt over de besteding van de meevallers. Die verdwijnen in het AOW-fonds.”

Ook het CDA wil het kabinet aan deze afspraak houden. Hillen: “Zalm kan niet Italië de maat nemen, omdat de Italianen zich in zijn ogen niet aan de afspraak houden en vervolgens in Nederland kabinetsafspraken niet nakomen.”