Bonus voor top splijtzwam bij ASM Lithography

Morgen kunnen veertig 'kernfunctionarissen' van het ASM Lithography samen circa 450 miljoen gulden aan aandelen verzilveren. Hun bonusregeling roept bij het personeel veel boosheid op.

VELDHOVEN, 22 JAN. De ondernemingsraad van ASM Lithography is boos, heel boos. Morgen mogen veertig 'keyfunctionarissen' van het bedrijf, inclusief de directie, naar de bank om een pakket aandelen ter waarde van zo'n 450 miljoen gulden te verzilveren. Aandelen die ze vijf jaar geleden voor niets hebben gekregen om te voorkomen dat ze het bedrijf zouden verlaten. “Maar nu kunnen ze allemaal morgen vertrekken met hun miljoenen. Eigenlijk is er geen sprake van een bindingspremie maar van een oprotpremie”, zegt een lid van de ondernemingsraad.

Ook als de veertig nieuwbakken miljonairs gewoon aan het werk blijven bij ASM Lithography, toeleverancier voor de chipindustrie, zal het bedrijf (1800 werknemers) eronder lijden, vreest de ondernemingsraad. “Je merkt in de onderneming dat veel mensen boos en ongerust zijn over wat er nu gaat gebeuren. Door een kleine groep zo extreem te belonen, voor iets waar het hele personeel hard voor heeft gewerkt, raken de werknemers juist gedemotiveerd. En men is bang dat de financiële kloof het hele bedrijf zal ontwrichten.”

Directievoorzitter ir. W. Maris erkende vanochtend bij de publicatie van een 51 procent hogere nettowinst van 329 miljoen gulden over 1997 dat er spanningen bestaan binnen het bedrijf. De tweespalt die de ondernemingsraad signaleert zei hij niet te herkennen.

De bonus voor de veertig medewerkers van ASM Lithography is voor Nederlandse begrippen exorbitant. De top van de vroegere Philips-dochter kreeg de aandelen in 1993 beloofd toen Philips het bedrijf na een desastreuze financiële periode zelfstandig wilde maken. Het jaar daarvoor stond ASM Litohgraphy nog op de rand van faillissement. Om de zaak draaiende te houden werden 15 van de 480 werknemers ontslagen, terwijl de rest van het personeel een loonsverhoging van drie procent inleverde.

Philips wilde de toenmalige top van het bedrijf voor langere tijd aan het bedrijf binden door een bonusregeling met gratis aandelen. Alleen op die manier zouden beleggers op de effectenbeurs ervan overtuigd kunnen raken dat het management zelf financieel gebaat zou zijn bij meer winstgevendheid. Begin 1995 was de verzelfstandiging een feit en kreeg ASM Lithography een notering aan de Amsterdamse effectenbeurs, tegen een beginkoers van rond de 20 gulden. Het bedrijf boekte de afgelopen drie jaar een spectaculaire groei van winst en omzet - en werd daarvoor beloond met een al even spectaculaire koersstijging. Vanochtend zakte de koers, ondanks de winstgroei, op een zwak gestemde effectenbeurs met acht gulden naar 139,90 gulden.

Vanavond kunnen de veertig 'kernfunctionarissen' thuis rustig uitrekenen hoeveel miljoenen hun pakket waard is. Morgen mogen zij hun bezit verzilveren. Dan zijn zij allemaal rijk, maar de een is wel rijker dan de ander. Samen hebben ze een aandelenpakket van vijf procent, maar de verdeling is niet evenredig. “Het varieert tussen de 3 miljoen en de 50 miljoen gulden”, aldus een lid van de ondernemingsraad.

Sinds drie jaar geleden de aandelenregeling voor de top per ongeluk bekend werd, pleit de ondernemingsraad ervoor dat deze managers een deel van de aandelen alsnog in een pot storten. De opbrengst daarvan zou dan bestemd zijn voor het complete personeel. “Wij hebben een goed product gemaakt met z'n allen, dat is te danken aan het complete personeel, niet aan die veertig”.

Hoewel volgens hen enkele managers zelf voorstander zijn van zo'n herverdeling, heeft de directie dit idee steeds van tafel geveegd. Eén van de veertig managers - de enige vrouw - is volgens de ondernemingsraad uit protest tegen de regeling vertrokken bij het bedrijf. “De bestuurder zegt gewoon steeds dat de veertig kernfunctionarissen het echt verdiend hebben. Bovendien hebben wij als personeel ook goede salarissen. We kunnen ook opties kopen en we krijgen af en toe een bonus. Maar dat het bedrijf het nu zo goed doet is niet hun verdienste. We hebben de markt en de economie meegehad en we hebben er allemaal hard voor gewerkt.”

De aandelenregeling die nu zoveel tumult veroorzaakt is afgesproken onder toezicht van de ondernemingsraad van Philips. Die zag weinig problemen. Mocht een vergelijkbaar plan opnieuw ter tafel komen, dan zou de ondernemingsraad van ASM Lithography een blokkade opwerpen. Vorig jaar heeft de raad met succes geprotesteerd toen de directie voor 70 à 80 topmanagers een nieuw aandelenoptieplan wilde invoeren.

Wat de ondernemingsraad vooral stoort is de herhaalde suggestie van de directie van ASM Lithography in de pers dat de aandelenregeling in het bedrijf nauwelijks beroering heeft gewekt. Niet bij de veertig nieuwe miljonairs en niet bij de rest van het personeel. Het zou gaan om techneuten die meer geïnteresseerd zijn in innovaties dan in het geld dat met het aandelenbezit is gemoeid. “Dat is gewoon niet waar. Bij die veertig zitten maar twee of drie technici. De rest zijn gewone managers.”