Nieuw onderwijs met nieuwe kosten

De invoering van een nieuw onderwijsstelsel in de hoogste klassen van het Havo en het VWO zal voor de ouders van leerlingen leiden tot een aanzienlijke stijging van de kosten. De scholen en boekverkopers zijn hier ongelukkig mee. De politiek ook.

AMSTERDAM, 21 JAN. Vanaf 4 februari rijdt 'De Truck' door het land, omde nieuwste waren van de educatieve uitgevers Meulenhoff, Thieme en SMD aan de man te brengen. Zo moeilijk kan dat niet worden: de tientallen schoolboeken in de truck zijn onmisbaar in de nieuwe opzet van het onderwijs in de hoogste klassen van de Havo en het VWO.

Scholen staan te springen om de boeken: eenderde heeft toegezegd vóór augustus al deze zogenoemde 'tweede fase' in te voeren en moet dus tijdig boeken bestellen. Ruim honderd scholen hebben al ingetekend om de truck op het schoolplein te ontvangen, aldus uitgeverij Thieme, die samen met Meulenhoff en SMD deel uitmaakt van PCM, uitgever van onder meer deze krant.

De verwachte verdubbeling van de kosten van deze boeken leidde gisteren tot vragen van VVD, PvdA, D66, Groen Links en SP in de Tweede Kamer aan staatssecretaris Netelenbos (Onderwijs). Uit een berekening van de vereniging van schoolleiders (VVO) blijkt dat ouders tussen de zevenhonderd en 1.400 gulden meer kwijt zullen zijn aan schoolboeken voor 'bovenbouw-leerlingen' van Havo en VWO dan nu. Zo'n vaart hoeft het niet te lopen, antwoordde Netelenbos, mits scholen kiezen voor “goedkope boeken” en een eigen 'boekenfonds' oprichten.

De educatieve uitgevers zwijgen voorlopig. De meeste zijn lid van de branche-vereniging Groep Educatieve Uitgevers (GEU). Ze brengen gezamenlijk in februari hun nieuwe boeken op de markt. De GEU organiseert dan zes landelijke voorlichtingsdag over de boeken waarop 14.000 leraren worden verwacht. Pas dan ook worden de prijzen bekend.

Reden voor de Kamerleden Cornielje (VVD) en Lambrechts (D66) om hun twijfels te uiten over de rol van de uitgevers. “Wij vragen ons af of de educatieve markt wel als een echte markt functioneert”, aldus Cornielje. Vandaag werd bekend dat de Nederlandse Mededingingsautoriteit hiernaar een onderzoek instelt. Netelenbos en minister Zalm (Financiën) laten nu uitzoeken of de btw op de schoolboeken lager kan om zo de prijzen iets te drukken.

Alle leerlingen kopen ongeveer twintig procent van hun schoolboeken, zoals individuele werkboeken waarin ze schrijven. Voor de overige boeken bestaan twee regelingen. Ouders op ongeveer 250 scholen (eenderde van het totaal) betrekken hun boeken rechtstreeks bij een door de school aangewezen boekhandel. Die boekhandel koopt de boeken centraal in bij de uitgever en verhuurt ze vervolgens tegen commerciële tarieven aan ouders. Deze boeken gaan gemiddeld zo'n vijf jaar mee.

Bijna alle overige vijfhonderd scholen hebben zelf een boekenfonds. In dat geval koopt de school de boeken in en verhuurt die tegen dertig procent van de kostprijs aan de ouders - scholen maken hierop geen winst.

Er zijn vijf redenen waarom de kosten van de boeken nu stijgen:

De boeken worden kleurrijker en mooier; vroeger werden ze in zwart-wit uitgevoerd, tegenwoordig zijn ze 'leuk';

Ze moeten de leraar steunen in zijn streven naar het 'onderwijs op maat', waarvoor de bewindslieden pleiten: leerlingen die in verschillende tempo's werken, moeten dus allemaal uit de voeten kunnen met dezelfde boeken;

De boeken beschrijven ook vaardigheden die leerlingen in de toekomst moeten beheersen, de huidige boeken doen dat niet of nauwelijks;

Ze worden aangevuld met software, die de boeken (nog) niet vervangt.

Verdubbeling van het aantal eindexamenvakken. Havo-leerlingen doen nu examen in zes vakken, straks in twaalf tot veertien; VWO-ers gaan van zeven naar veertien vakken.

De 'tweede fase' geldt als de grootste inhoudelijke en didactische onderwijsvernieuwing sinds de Tweede Wereldoorlog. Leerlingen van het Havo en het VWO moet worden geleerd zelfstandiger te leren in het zogeheten 'studiehuis' en zich beter te oriënteren op een vervolgstudie of beroep. De bedoeling is dat op die manier minder schoolverlaters afhaken tijdens hun studie in het hoger onderwijs.

Voor scholen met een eigen boekenfonds zullen de kosten volgens de schoolleiders stijgen van ongeveer 350 gulden per jaar nu tot zevenhonderd gulden per jaar in de toekomst. Voor ouders die nu nog rechtsstreeks bij een boekhandel huren, kunnen de kosten stijgen met maximaal 1.400 gulden per jaar. De branche-organisatie Samenwerkende educatieve boekverkopers vreest namelijk dat de nieuwe boeken voor boekhandels te duur worden om te verhuren. “Die investering wordt voor ons onbetaalbaar, omdat die boeken om de paar jaar zullen worden vernieuwd”, aldus J. Peerdeman, secretaris van de vereniging vorige week in deze krant.

Ook scholen verwachten dat de nieuwe boeken om de paar jaar zullen worden herdrukt, omdat de 'tweede fase' nog in de kinderschoenen staat. Boeken die leerlingen nu kunnen doorverkopen of doorgeven aan jongere broertjes of zusjes, dreigen straks al na twee jaar verouderd te zijn.

Verschillende organisaties, zoals de vier verenigingen van ouders, hebben de afgelopen dagen hun zorg uitgesproken over de kostenstijging. “De grens is voor veel ouders bereikt, dit is de zoveelste aanslag op hun portemonnee”, aldus de gezamenlijke organisaties.

B. Zweers, rector van het Dollard College in Winschoten, vreest dat Havo en VWO “elite-onderwijs” worden als boeken te duur worden. Hij wijst erop dat ouders ook 1.507 gulden per jaar aan schoolgeld betalen voor leerlingen van zestien jaar en ouder.

Overigens bezoekt zijn school de landelijke voorlichtingsdagen van de groep educatieve uitgevers niet. Zweers heeft acht uitgevers op school uitgenodigd om hun boeken te presenteren. Hij wil zo voorkomen dat lessen uitvallen. “De staatssecretaris zegt altijd dat we lesuitval moeten voorkomen, maar die dagen worden 's middags georganiseerd, dus dan zullen duizenden lessen uitvallen.”