Elfstedendroom van een Hollandse Egyptenaar

Lunchvoorstelling: De Egyptische schaatser van Ruud van Megen. Regie: Willem van de Sande Bakhuyzen; decor: Herbert Janse; spel: Sabri Saad el Hamus. Gezien: 18/1 Theater Bellevue Amsterdam. Aldaar t/m 1/2, daarna tournee t/m 3/4. Inl: 020-6264545

De Egyptische schaatser van tekstschrijver Ruud van Megen won in 1995 het Festival van het Ongespeelde Stuk maar het duurde toch nog drie jaar voordat de eenacter op de planken kwam. Nu is er dan eindelijk een lunchvoorstelling van gemaakt - geregisseerd door Willem van de Sande Bakhuyzen die al eerder stukken van Van Megen tot lunchvoorstellingen bewerkte - en dat is een heuglijk feit want de tekst verdient het om gespeeld te worden.

Geïnspireerd door de novelle De Elfstedentocht van de Marokkaanse schrijver Mohammed Nasr schreef Van Megen een monoloog die hij in de mond legde van Hakim Al Djiba, een in Holland wonende Egyptenaar die ervan droomt de Elfstedentocht te winnen. De Egyptenaar houdt bovendien van koekoeksklokken en spreekt vloeiend Nederlands, hij is naar zijn gevoel kortom aardig geassimileerd maar de realiteit is dat Hakim een allochtoon blijft in een hem niet gunstig gezinde maatschappij.

De Egyptische schaatser gaat over vooroordelen, het toont met andere woorden de werkelijkheid en de ingebeelde werkelijkheid in iemands hoofd. Ruud van Megen laat die verschillende werkelijkheden mooi door elkaar lopen, de monoloog schakelt heen en weer van werkelijkheid naar fantasie, van herinnering naar toekomstvisioen; gedachten wisselen af met telefoongesprekken en radiofragmenten - en dat alles vernemen we uit de mond van één man.

Acteur Sabri Saad el Hamus, zelf een Egyptenaar die hier al twintig jaar woont en werkt bij verschillende theatergezelschappen en onder meer te zien was in de tv-serie Het pleidooi, speelt Hakim met formidabele kracht. Een uur lang komt hij vrijwel niet van zijn plaats. Op blote voeten (maar verder winters gekleed in coltrui, colbert en lange broek) staat hij naast een rode loper: een vingerwijzing naar een gedroomde toekomst van roem en rijkdom mocht hij in navolging van zijn schaatsheld Evert van Benthem op een dag de Elfstedentocht winnen. Het is een koude winter en met gloeiende ogen vertelt hij over zijn dagelijkse schaatstrainingen. Zijn verhaal neemt echter een radicale wending als plotseling zijn verwarming het begeeft en de gewaarschuwde monteur niet bereid blijkt langs te komen.

De gevolgen zijn onverwacht en gruwelijk. Waarom wil de man niet komen, zeker een allochtonenhater? Hakim zoekt verklaringen voor het gedrag van de man, hij wil hem begrijpen en zelfs helpen maar zijn rustige blijmoedigheid verandert langzaam in sarcasme totdat hij tenslotte explodeert van woede.

Sabri Saad el Hamus biedt een prachtig inzicht in Hakims belevingswereld. Met zijn uitgebalanceerde spel weet hij op een glasheldere wijze de verschillende stemmen die in hem huizen een eigen plaats te geven. Hij staat in een bevroren beeld waaraan niets verandert behalve de belichting. Des te heftiger lijken de emoties die het verhaal losmaakt terwijl ook de absurde humor van het stuk naar je gevoel nog lang na-echoot in de strakke verstilde enscenering.