De Groninger politici zijn nu aan zet

Een commissie van de Groningse gemeenteraad buigt zich vanavond over de passieve opstelling van burgemeester Ouwerkerk bij de rellen in de Oosterparkwijk in de nacht van 30 op 31 december. De onderzoekers zijn klaar, nu is het woord aan de politici.

GRONINGEN, 21 JAN. Hoe zwaar moet het een burgemeester worden aangerekend dat hij ging slapen na een alarmerend telefoontje van de officier van dienst van de politie over ernstige rellen?

Het antwoord dat de gemeenteraad van Groningen op deze vraag geeft, zal bepalen of aan de carrière van Hans Ouwerkerk (56) als burgemeester vroegtijdig een einde komt. Voor zestig procent van de inwoners van de stad Groningen is het al duidelijk: Ouwerkerk moet opstappen, zo bleek gisteren uit een enquête.

Vanavond vergadert de raadscommissie veiligheid over het falende politieoptreden tijdens rellen in de Oosterparkwijk van 30 op 31 december. Ouwerkerk wil van de raad, “het vertrouwen in ruime zin”, anders stapt hij op. Of hij dat krijgt zal mogelijk vanavond of anders volgende week woensdag in een plenair debat van de gemeenteraad blijken.

De steun van J. Brand, de opvolger van de afgetreden korpschef Veenstra, heeft Ouwerkerk al. Brand pleitte er in het tv-programma Netwerk voor dat de gemeenteraad Ouwerkerk niet wegstuurt om “een incident”.

Voor de raadsleden zal het moeilijk worden een inhoudelijk oordeel op basis van de feiten te geven. Niet alleen de stemming onder de Groningse bevolking zet hen onder druk, zij kunnen ook niet om de geluiden uit de Tweede Kamer heen. De Kamer liet het oordeel aan de gemeenteraad, zoals dat in het bestuurlijke bestel is geregeld, maar bood tegelijkertijd ook weinig ruimte door sterk negatieve kwalificaties over de burgemeester.

Met de gemeenteraadsverkiezingen van maart in zicht lieten alle partijen in de Kamer krachtig hun afkeuring blijken, geheel in lijn met de publieke opinie. Met name het CDA, dat in Groningen nog het mildst reageerde, zal met uitlatingen van het Kamerlid Koekkoek in de maag zitten. Deze eiste het hoofd van Ouwerkerk. Een raadslid verzuchtte over de Haagse druk: “Ze kunnen in Den Haag dan wel gemakkelijk roepen: 'weg met die Ouwerkerk', maar wij hebben wel te maken met een aardige man.”

Aardig of niet, over het optreden van Ouwerkerk tijdens de avond van de rellen overheerst grote verontwaardiging in de raad van Groningen. Hij ging slapen terwijl de stad in brand stond, is de algmene teneur. Ouwerkerk houdt tot nu toe vol dat hij in een kort telefoongesprek om kwart voor twaalf 's avonds slechts summier is ingelicht en dat hij er van uitging dat de politie de zaak onder controle had. Hij gaf toestemming de mobiele eenheid in te zetten, een zeldzaamheid in een stad als Groningen.

Maar uit een intern rapport van de politie, dat alsnog aan de gemeenteraad is verstrekt nadat het was uitgelekt, komt een ander beeld naar voren over de informatie die Ouwerkerk kreeg.

De officier van dienst had Ouwerkerk gebeld en hem verteld dat de politie niet meer in staat was op te treden op het Goudenregenplein, dat er vijftig tot zestig relschoppers waren, dat er barricades waren opgeworpen en dat de jongeren uit waren op een confrontatie met de politie. Volgens een rapport van P. Beelaerts van Blokland, de vroegere commissaris van de koningin in Utrecht, had Ouwerkerk op de avond van 30 december zeker een “vervolgstap” moeten nemen.

Hoewel Ouwerkerk over zijn functioneren als korpsbeheerder verantwoording moet afleggen aan het regionaal college van burgemeesters, zal de gemeenteraad niet voorbijgaan aan een kritisch rapport van het bureau Bakkenist over het slechte functioneren van het driehoeksoverleg (korpsbeheerder, hoofdofficier en korpschef).

Verder zullen de partijen het gehele functioneren van Ouwerkerk als burgemeester van Groningen in het oordeel meewegen. CDA'er H. Morssink wees er op dat Ouwerkerk in het najaar unaniem werd gesteund bij de verlenging van zijn ambtstermijn. Hij zorgde de afgelopen zes jaar voor een goede sfeer in het college van B en W, iets wat onder zijn voorganger J. Staatsen heel anders was.

Maar Ouwerkerk heeft ook uitglijers op zijn naam staan, zoals het weggehoonde voorstel om hoerenlopers te registreren en zijn felle kritiek op de bestuursrechter na een verloren rechtszaak over de sluiting van een coffeeshop. Hij wordt ook verantwoordelijk gehouden voor een strop van vijf miljoen die de gemeente opliep bij de verkoop van 'stadswegen' aan de provincie Groningen. Maar zijn ergste fout tot dusver was het verzwijgen van een betaalde bijbaan bij bouwbedrijf Mourik. De gemeenteraad accepteerde daarvoor anderhalf jaar geleden schoorvoetend zijn excuses.

De gemeenteraad van Groningen telt 39 zetels: PvdA (10), D66 (7), VVD (6), GroenLinks (6), CDA (4), SP (3), GPV (2) en Student & Stad (1). Wil Ouwerkerk het vertrouwen van een ruime meerderheid krijgen, dan heeft hij behalve de steun van de coalitie (PvdA, D66, CDA) ook die van de VVD of GroenLinks nodig.

Vooral het oordeel van de VVD wordt cruciaal, waarbij in Groningen wordt gespeculeerd of partijpolitieke overwegingen een rol zullen spelen. De VVD reageerde twee jaar geleden laaiend toen bekend werd dat PvdA'er Alders de VVD'er Vonhoff zou opvolgen als commissaris van de koningin in Groningen.

De benoeming van een PvdA'er in Groningen maakte deel uit van een afspraak die in Den Haag was gemaakt over de politieke kleur van commissarissen. Door deze deal kreeg de PvdA de twee belangrijkste posten in Groningen.

De VVD-afdeling Groningen eiste toen dat de volgende burgemeester van Groningen een VVD'er zou worden. Als Ouwerkerk vertrekt, kan de VVD de belangrijkste burgemeesterspost in Noord-Nederland versneld voor zich opeisen.