IMF laat Indonesiërs voor economisch herstel betalen

Waarom wil de roepia maar steeds niet in waarde stijgen, terwijl er zo'n vergaand hervormingspakket van het IMF is? Het plan is door president Soeharto zelf ondertekend, nota bene onder het toeziend oog van de president-directeur van het IMF, Michel Camdessus. En die gebeurtenis is op de hele wereld op televisie te zien geweest.

Het antwoord is dat er geen duidelijk verband is tussen de aanwending van de 43 miljard dollar die nu door het IMF ter ondersteuning van de roepia is toegezegd en de hernieuwde en gedetailleerde overeenkomst van 50 punten tussen Indonesië en het IMF. Het probleem van de particuliere buitenlandse schuld ter grootte van 65 miljard dollar is tot op heden niet opgelost. In het nieuwe 50 punten-akkoord wordt ook helemaal niet aangestipt hoe dat vraagstuk moet worden aangepakt.

Het is duidelijk dat de verplichting om een zo grote schuld af te lossen een grote vraag naar dollars veroorzaakt. En dan nog een nulgroei, een inflatie van 20 procent, de komst van een nieuwe lichting op de arbeidsmarkt, de sluiting van bedrijven - wat het aantal werklozen doet aanzwellen - dat alles roept bij veel mensen het beeld op van naderend onheil. Dus zoeken zij hun toevlucht in het buitenland. En dat vereist voldoende dollars.

Velen gaan gewoon door met het wisselen van hun roepia's voor dollars, hoe ongunstig de koersverhouding inmiddels ook is. Zij zijn bang dat hun tegoeden worden geblokkeerd en gedwongen worden omgezet in obligaties. Ze vrezen ook dat het stelsel van vrij deviezenverkeer spoedig ongedaan wordt gemaakt. De ontkenning van de regering wordt niet geloofd.

De kapitaalvlucht is de belangrijkste en rechtstreekse oorzaak waarom de roepia maar niet in waarde wil stijgen. De wisselkoers die als realistisch wordt beschouwd in de nieuwe ontwerpbegroting bedraagt 5.000 roepia voor één dollar.

Als die 5.000 roepia realistisch is - hoewel de koers vandaag 9.000 roepia bedraagt - welk effect heeft deze koers dan op de productieve sector? Het betekent een prijsstijging van de dollar, uitgedrukt in roepia's, van 108 procent. Op het moment dat de fabrieken hun uitgeputte grondstoffenvoorraden moeten vervangen, zullen geïmporteerde grondstoffen met 108 procent in prijs zijn gestegen.

Toegegeven, niet alle industrieën gebruiken grondstoffen met een hoge invoercomponent. Toch zijn er zeer vele die ten minste 60 procent van hun grondstoffen importeren. Laten we er dus vanuit gaan dat de grondstoffenprijzen met 80 procent zullen stijgen. De verkoopprijs van de producten moet dan ook met 80 procent stijgen. Het staat wel vast dat die voor die prijs niet goed te verkopen zijn. Veel fabrieken zullen voor sluiting kiezen, met als gevolg ontslagen en een groeiend leger werklozen.

Onze banksector is al ernstig ziek sinds 1992 en die toestand is nooit verbeterd. Onderdeel van het ziektebeeld zijn zeer omvangrijke niet-invorderbare leningen. In deze aanhoudende crisis kunnen de debiteuren hun hoofdschulden en rentes niet afbetalen, zodat de termijnbetalingen uit spaartegoeden en deposito's stagneren. De houders van spaarrekeningen worden bang en brengen overhaast hun tegoeden over naar buitenlandse banken.

De toestand van de handelsbanken is zo mogelijk nog ernstiger. De nationale bank Bank Indonesia moet noodgedwongen en heimelijk triljoenen roepia's vrijmaken, opdat de handelsbanken, waaronder banken van de eerste categorie, hun deuren niet behoeven te sluiten.

Bevreemdend is de inschatting van het IMF dat onze lopende rekening in 1999 al een overschot zal laten zien. De vraag rijst waarvoor dat fonds van 43 miljard dollar dan eigenlijk zal worden gebruikt. Het korte termijnprobleem, hoe de roepia zo snel mogelijk in waarde kan worden hersteld, wordt door het IMF in het geheel niet aangeroerd. Intussen krijgt het Indonesische volk de opdracht de buikriem aan te halen. Dat zou de prijs zijn voor een economisch herstel op lange termijn.

Door op afzienbare termijn een overschot op de lopende rekening in het vooruitzicht te stellen, wekt het IMF de indruk dat de toegezegde 43 miljard dollar niet gebruikt hoeven te worden. Intussen moet president Soeharto een letter of intent tekenen en wordt hij onder toezicht van het IMF geplaatst.

Het is volstrekt onduidelijk hoe de niet-invorderbare leningen van de staatsbanken zullen worden afgewikkeld als ze eenmaal uit het systeem zijn gehaald en verzameld in buitengewone aandelen. Het groeiende leger werklozen zal geen uitkeringen krijgen, zoals het geval is in de landen van de IMF-technocraten. De massale werkloosheid zal nog oplopen als zich nieuwe lichtingen aandienen op de arbeidsmarkt. En de prijzen zullen flink stijgen, want de inflatie wordt voor het komende begrotingsjaar geschat op 20 procent.

Dit alles wekt de indruk dat het IMF alleen wil optreden als opzichter, zonder over de brug te komen met een financiële bijdrage van betekenis. Het steunbedrag van 43 miljard dollar dient in feite alleen als lokmiddel en blijft abstract. Het gevolg is dat de roepia niet in waarde zal stijgen, maar juist verder dalen.

Betekent dit dat het pakket hervormingen dat is vervat in de letter of intent in het geheel geen nuttig doel dient? Neen, dat doet het wel, op de lange termijn, als het tenminste op samenhangende wijze wordt uitgevoerd.

De denkbeelden die het IMF ten toon spreidt zijn al veel eerder verwoord door de zonen en dochters van Indonesië die om hun volk geven, maar de machtselite wilde niet naar hen luisteren. Naar het IMF wordt wel geluisterd omdat het een zak geld meebrengt. Maar als de aanwending van die middelen zo mistig blijft, rijst het vermoeden dat die toegezegde 43 miljard dollar misschien wel helemaal niet worden gebruikt. Het Indonesische volk mag dat voorgespiegelde surplus zelf opbrengen ten koste van onnoemelijk leed enmet het risico van sociale onrust.

Als mijn veronderstelling juist is, wordt het Indonesische volk onder curatele gesteld door de opzichters van het IMF en bestaat het levensgrote gevaar dat Indonesië's sterkste bedrijven overgaan in buitenlandse handen. Wijlen president Soekarno voegde de Amerikanen ooit toe: “Go to hell with your aid”. Als de van Indonesiërs gevraagde offers niet worden verlicht door uitbetaling van de toegezegde 43 miljard, kan ook het IMF naar de hel lopen.