Aida beter te horen in Ahoy' dankzij computer

Vrijdag gaat Aida in première bij Opera in Ahoy'. Voor de massascènes zijn 240 figuranten aangetrokken. Maar er zijn geen echte kamelen in Ahoy', zoals bij de Poolse Aida die op het moment ook te zien is.

Aida door Opera Ahoy', 23, 24, 25, 30, 31/1 en 1/2, Ahoy' Rotterdam. Voor de meeste voorstellingen is nog een zeer beperkt aantal kaarten verkrijgbaar, inl (010) 2933333; Aida door de Staatsopera van Wroclaw, 20 en 21/1 Stadsschouwburg Eindhoven; 23/1 Theaterhotel Almelo; 24 en 25/1 RAI Amsterdam; 27/1 Zuidplein Rotterdam; 28/1 Stadsschouwburg Nijmegen; 30, 31/1 en 1/2 Martinihal Groningen.

ROTTERDAM, 20 JAN. Het huidige operaseizoen is een Aida-seizoen. Volgende maand kan Nederland terugblikken op liefst 36 voorstellingen in vier verschillende ensceneringen van de Egyptische opera van Giuseppe Verdi. In september werd in de Amsterdamse Arena een enigszins verbeterde variant opgevoerd van de monsterproductie die in 1993 in de RAI faliekant mislukte, omdat het publiek amper zicht had op de speelvloer. In november deed de Bulgaarse staatsopera Rousse ons land aan met een Aida-productie en deze maand is een reisvoorstelling van de Poolse staatsopera van Wroclaw, het voormalige Breslau, in tal van Nederlandse schouwburgen te zien. De productie waarnaar het meest mag worden uitgezien, is de Aida van Opera in Ahoy', die vrijdag in première gaat. Dat grootschaligheid en artistieke aspiratie geen onverenigbare grootheden hoeven te zijn, heeft Opera in Ahoy' de afgelopen jaren immers bewezen.

In de race om de kwalificatie 'grootste operatheater van ons land' is de Ahoy' met 5.500 plaatsen gepasseerd door de Arena (40.000 plaatsen), maar de statistieken van de Rotterdamse voorstelling liegen er nog altijd niet om. Vrachtwagens reden af en aan om op het 3200 vierkante meter grote speeloppervlak de benodigde 625 kuub aan zand en repac (vergruisd bouwmateriaal) te storten. 240 figuranten, onder wie dertig dansers, geven de massascènes volume, in het bijzonder de triomfmars Gloria all'Egitto, waarmee het volk van Thebe de zegevierende legerleider Radamès onthaalt. Er zijn 140 koorleden aangetrokken, evenals een veertigtal kinderen en een valkenier, die een roofvogel over de gehele breedte van de Ahoy'-arena laat vliegen.

Op de reusachtige speelvloer staan obelisken en miniatuurpiramides opgesteld en er is een steenhouwerij ingericht. Een belangrijk gedeelte van de opera speelt zich af rondom een fundering die beurtelings dienst doet als de tempel van Phthà en het koninklijk paleis van Thebe. Uit het hart hiervan zal aan het einde van het eerste bedrijf een metershoge steekvlam schieten. De intieme laatste scènes van de opera zijn gesitueerd bij een Nijltje, dat wordt gevormd door een vijver met struikgewas. En ten slotte is er het grafgewelf, waarin Aida samen met haar geliefde Radamès zal sterven na de extatische klanken van Vedi? Di morte l'angelo radiante a noi s'appressa, 'Zie je het? De machtige engel des doods snelt op ons toe'.

Tijdens de triomfmars komen ruiters aangereden, gevolgd door met paarden bespannen strijdwagens, voetvolk en de gigantische oorlogsmachine van Radamès. Op wat schoonheidsfoutjes na loopt de gehele massabeweging, volgens het concept van regisseur Petrika Ionesco, tijdens de eerste geheel aangeklede repetitie al tamelijk geolied. Alleen de paarden laten zich de menselijke wil nog niet geheel opleggen. Gespannen als ze zijn, doen de beesten bij het betreden van de piste onmiddellijk hun behoefte, waarop regie-assistente Gemma van Zeventer enigszins getergd om een strontruimer verzoekt.

In de Aida-productie door de Poolse staatsopera van Wroclaw komen eveneens paarden voor, en zelfs kamelen. Maar hun paraderen aan de hand van dresseurs is minder imposant dan het op papier misschien lijkt. De aanwezigheid van die dieren geeft deze quasi realistisch geënsceneerde voorstelling veeleer een karikaturaal trekje. De Poolse Aida is desondanks een smaakvol aangeklede voorstelling in een met aardse kleuren weergegeven decor dat het paleis van de farao vormt. Muzikaal is de voorstelling onder leiding van dirigente Ewa Michnik wat flets en de casting is niet optimaal. Regisseur Marek Weiss-Grzesinski weet echter goed raad met de instrumentale tussenspelen. De choreografieën zijn alleraardigst, al doen de danspasjes van de strijders soms nogal nuffig aan, en weinig heroïek.

De choreografie van de Rotterdamse Aida lijdt niet onder dat euvel. De dansers dansen gratieuze schijngevechten en bewegen in een typische hoekigheid, die geïnspireerd is door de aloude Egyptische muurschilderingen. De titelrol is met Olga Romanko goed bezet, en ook haar mededinger om de gunst van Radamès, Amneris (Stefania Toczyska), maakte tijdens de pianorepetitie onder leiding van dirigent Roberto Paternostro indruk. Beiden zijn ook te horen op de dubbel-cd die bij de voorstelling verkrijgbaar zal zijn. De cd is een weergave van de concertante uitvoering die het voltallige gezelschap in september in het Amsterdamse Concertgebouw gaf.

De akoestiek in de Ahoy' is minder riant; zaalversterking is hier onontbeerlijk. Tijdens de repetities werd nog hard gewerkt om het systeem van geluidsversterking te optimaliseren. Een probleem van dit soort grootschalige manifestaties is, dat het geluid met conventionele versterkingsmethoden van alle kanten komt, waardoor de zangers amper meer te identificeren zijn op het toneel. Een effect dat nog eens wordt vergroot door het enorme speeloppervlak. Maar met een uitgekiend computerprogramma worden de coördinaten van de positie van een solist bepaald en hoorbaar gemaakt via de luidsprekerboxen, die als een lange reeks labda's aan de randen van de speelvloer staan opgesteld. Straf in het gelid.